Çocukluğumun evlerinde bazı odalar sanki yalnızca randevuyla çalışırdı.
Özellikle salonlar.
Gündelik hayat evin başka köşelerinde sürerken salon, misafir geldiğinde açılırdı. Tabakların, bardakların, masa örtülerinin de ayrı bir düzeni vardı. Günlük kullanılanlar başka, misafire ayrılanlar başkaydı.
Bunu hatırlayınca gülümsüyorum. Çünkü o yıllarda bir evin en güzel eşyalarıyla tanışmanın en kestirme yolu, o eve misafir gitmekti.
Bunda yalnızca özen değil, dönemin imkânları da vardı. Kırılan bir takımın eksilen parçasını yerine koymak kolay değildi. Misafir için ayrılan eşyaları bugün kalkıp gösteriş saymak da haksızlık olur.
Ama o iki ayrı kullanım düzeninin bütünüyle geçmişte kaldığını söyleyebilir miyiz?
Bugün salonların kapısını açmak için misafir beklemiyor olabiliriz. Buna karşılık bazı eşyalar dolaplarda hâlâ sırasını bekliyor.
Mesela güzel bir masa örtüsü. Alırken masada nasıl duracağını düşünüyoruz. Kullanacağımız zaman ise başka hesaplar başlıyor: Lekelenirse? Yıkandıktan sonra ütüsü? Yeniden katlanıp kaldırılması?
Sonunda kolay temizlenen örtüyü seçiyoruz.
Örtü görevini yapmıyor ama itibarı yerinde!
Burada hemen “Kıyamıyoruz” demek bana biraz aceleci geliyor. Çünkü kimi zaman eşyayı değil, onun ardından çıkacak işi düşünüyoruz. Kadının da erkeğin de çalıştığı, evde geçirilen zamanın daraldığı bir düzende pratiklik hafife alınacak bir gerekçe değil. Üstelik bakımın yükü her evde eşit paylaşılmıyor.
Belki ilk kararımızın güzel olanla hiç ilgisi yok. Yalnızca o gün ütüye vakit ayırmak istemiyoruz.
Peki, aynı eşyayı bir sonraki sefer de kaldırdığımızda ne oluyor?
Jacqueline R. Rifkin ve Jonah Berger’in 2021’de yayımlanan araştırması burada ilginç bir ihtimali gösteriyor. Altı çalışmanın bulgularına göre bir eşyayı daha sonraki bir fırsat için kullanmamayı seçmek, bazı koşullarda onu gözümüzde daha özel hâle getirebiliyor. Bu kez de o eşyayı sıradan zamanlarda kullanmak istemeyebiliyoruz.
Araştırma, ütüsü zor örtülerin neden dolapta kaldığını açıklamıyor elbette. Benim merak ettiğim, başlangıçta pratik bir kararla başlayan saklamanın zamanla başka bir anlam kazanıp kazanmadığı.
Düşünsenize, ilk gün ütüsüne vakit ayıramadığımız bir örtü, aylar sonra “özel gün örtüsü” diye anılmaya başlanabilir. Örtü aynı örtü. Değişen ne dokusu ne de deseni; ona uygun gördüğümüz zaman.
Başlangıçta ona bir gün ayırmak isterken sonunda günler arasından ona layık olanı aramaya başlıyoruz.
Elbette her dolapta duran eşya böyle bir yolculuk yaşamıyor. Birinden kalan fincanın hatırası, kolayca yerine konamayacak bir takımın kıymeti başka. Bazı şeyleri korumak için gayet somut nedenlerimiz var.
Benim aklıma takılan, o nedenin bazen değişmesi. “Bugün uğraşamayacağım” diye başlayan kararın, farkına bile varmadan “Bugün buna uygun değil”e dönüşebilmesi.
Çocukluğumun misafir takımları hiç değilse ne zaman ortaya çıkacaklarını bilirdi: Misafir gelince.
Şimdiyse masa kurulmuş, insanlar oturmuş. Dolabın üst rafında, bir zamanlar bu masa için beğenilip alınmış örtü hâlâ katlı.
Peki, bu akşamın neyi eksik?
