Döneklerle Omurgalıların Farkları

İnsanlar çeşit çeşittir ama bizim onlar hakkında iyi ya da kötü bir izlenimimiz mutlaka vardır. Mesela döneklerle omurgalılar arasındaki farkı az çok biliriz. Fakat bu farkı bilmeyenler, anlamayanlar, görmeyenler için bir kez daha anlatmakta fayda var sanıyorum. Önce “döneklik” tanımını yapmak gerekiyor.

Döneklik: Kişisel menfaat, korku ya da güç dengelerinin değişmesi doğrultusunda, sözünden, inancından, safından veya ideolojisinden tamamen zıt bir yöne sapmaktır. Bir aydınlanma veya fikirsel olgunlaşma sürecinin aksine, rüzgâra göre yön bulma ve sadakatsizlik temeline dayanır.

Omurgalılık: İlke odaklıdır. Popüler akımlara veya dönemin güçlü figürlerine göre değil, evrensel insani değerlere (adalet, dürüstlük, hakkaniyet) göre konum almaktır. Omurgalı insan da fikir değiştirebilir; ancak bu değişim yeni bir bilgi, derin bir idrak veya vicdani bir olgunlaşmayla olur. Menfaat, korku veya alkış toplamak için 180 derece savrulan döneklere hiç benzemezler. Omurgalı insan, tıpkı “köklü bir çınar” gibidir. Yaprakları dökülebilir, rüzgârda sallanabilir ama kökleri (ilkeleri) sağlam olduğu için asla devrilmez ve yön değiştirmez.
Kısacası omurgalı ve tutarlı insanlar ile dönekler arasındaki fark, temel bir karakter ve ahlak ayrımıdır. Biri gücünü içsel ilkelerinden ve vicdanından alırken, diğeri tamamen dışsal rüzgârlara ve çıkarlara göre şekil alır.

Bir insanın omurgalı mı yoksa dönek mi olduğunu anlamak için bilge olmaya gerek yoktur aslında. Çoğu zaman onları bir bakışta ayırt etmenizi sağlayacak kriterler var.

1- Karar Alma ve Pozisyon Belirleme Kriteri:
•    Omurgalı İnsan: Bir olay karşısında tavır alırken “Bu doğru mu, adil mi, ahlaki mi?” diye sorar. Güçlünün karşısında bile olsa, haklının yanında yer alır.
•    Dönek İnsan: Bir pozisyon alırken “Bu durumdan benim çıkarım ne olacak, kim güçlü?” diye bakar. Haklıya değil, her zaman güçlüye ve kazanacak olana yaklaşır.

2- Güç ve Otorite Karşısındaki Duruş:
•    Omurgalı İnsan: Otoriteye körü körüne biat etmez. Güç sahibinin yanlışını yüzüne söyleyebilir, gerekirse rütbe, koltuk veya konforu kaybetmeyi göze alır.
•    Dönek İnsan: Güç karşısında büyülenir ve hızla eğilir. Güç el değiştirdiği an, eski efendisini ilk taşlayan ve yeni efendiye selam duran o olur.

3- Statü ve Güç Değişimlerine Verdikleri Tepki:
•    Dönek İnsan: Güçlü, zengin veya yetkili birini gördüğünde “beden dili” anında değişir; eğilir, ceketini ilikler, aşırı bir övgü ve dalkavukluk moduna geçer. Aynı kişi gücünü veya makamını kaybettiğinde ise yüzüne bile bakmaz, arkasından konuşmaya başlar.
•    Omurgalı İnsan: Bir şirketin genel müdürüne de kapıdaki güvenlik görevlisine de aynı saygıyla hitap eder. Güç karşısında ezilmez, zayıf karşısında ezmez.

Kısacası, dönek insanı ayırt etmek için “güç karşısındaki esnekliğine”, omurgalı insanı ayırt etmek içinse “yalnız kalma pahasına gösterdiği sakin dikliğe” bakmanız yeterlidir.
Bu konuda Jean-Paul Sartre diyor ki: “Dönek sadece eski dostlarına ihanet etmekle kalmaz; geçmişteki kendi benliğine de ihanet eder.” Çok doğru gerçekten. Bu duruma düşenlere insan hakikaten üzülüyor!