Antalya'nın simgesi olan tarihi Kaleiçi Yat Limanı'nın girişini yüzyıllar boyunca koruyan ve Akdeniz denizcilik tarihinin en önemli savunma araçlarından biri sayılan liman zincirinin akıbeti belli oldu.
Antalya'da 1472 yılında limanı hedef alan Haçlı donanması tarafından kırılarak savaş ganimeti şeklinde Roma'ya kaçırılan zincir, bugün Vatikan'daki Aziz Petrus Bazilikası'nın ziyarete kapalı depolarında bulunuyor. Piri Reis'in 1521 yılında tamamladığı Kitab-ı Bahriye adlı ünlü eserinde de söz ettiği iki kule arasına gerilen liman zincirleri, kentin deniz savunma stratejisinin merkezinde yer alıyordu.
Haçlı Donanmasının Kaçırdığı Ganimet ve Mermer Kitabe
Su Altı Tarih Araştırmacısı Mustafa Aydemir, kentin geçmişine ışık tutan bu tarihi zincirin gelecek nesillere mutlaka aktarılması gereken uluslararası bir miras olduğunu söyledi.
Vatikan ile Antalya arasındaki çarpıcı bağı değerlendiren Aydemir, “Bütün yollar Roma'ya, Vatikan'a çıkıyor. Dan Brown'ın Da Vinci Şifresi romanındaki 'kutsal kase' gibi, Antalya'mızın koruyucu zinciri bugün yine Vatikan'da, Papalıkta bulunuyor. Antalya Limanı'nın girişi, tarih boyunca düşmanlara ve korsanlara karşı zincirle korunmuştur. Elbette bu zincir her zaman kapalı değildi. Özellikle tehlikeli dönemlerde limanın girişine geriliyordu" dedi.
Saldırının detaylarını aktaran Aydemir, “Haçlı donanması içerisinde yer alan papalığa ait donanma Antalya'ya saldırıyor. Limanın girişindeki zinciri kırarak içeri giriyorlar. Şehri ele geçiremiyorlar ancak zinciri hatıra, bir savaş ganimeti olarak götürüyorlar. Zinciri Papa IV. Sixtus'a hediye ediyorlar. Papa da zinciri San Pietro Kilisesi'nin kapısına astırıyor. Ayrıca bu olayı anlatan mermer bir kitabe yaptırılıyor" ifadelerini kullandı.
Vatikan Depolarındaki Sır: Fotoğraf Çekilmesine Dahi İzin Verilmedi
Kaleiçi Limanı'nı savunan zincirin peşine düşen araştırmacıların girişimleri, Papalık makamının uyguladığı katı gizlilik kurallarına takıldı.
Zincirin görsel kayıt altına alınması amacıyla geçmiş yıllarda resmi adımlar atıldığını dile getiren Aydemir, “Bu zincirin peşine düşenler oldu. Eski Antalya Müzesi Müdürü Kayhan Dörtlük Vatikan'a giderek zincirin fotoğrafını çekmek istemiş, izini sürmüş. Ancak zinciri kendisine göstermemişler ve fotoğraf çekmesine izin vermemişler. Bunun üzerine, 'Biz size fotoğrafının diyapozitifini verebiliriz' demişler" sözleriyle yaşanan süreci aktardı.
Söz konusu zincir, Aziz Petrus Bazilikası'nın Porta Ravenniana kapısından indirildikten sonra günümüzde Aziz Petrus Atölyesi deposunda bulunuyor.
Zincirkıran Mehmet Bey'den Piri Reis'e
Antalya Limanı'nın savunmasında tek bir zincir değil, yüzyıllar boyunca yenilenen bir savunma zinciri geleneği kullanıldı.
14'üncü yüzyılda Kıbrıs işgali sırasında kenti kurtaran Zincirkıran Mehmet Bey'in adını da bu savunma hattından aldığını hatırlatan Aydemir, “Bundan yaklaşık 100 yıl önce, 14’üncü yüzyılda Zincirkıran Mehmet Bey, donanmasıyla Antalya'ya giriyor. Çünkü Antalya o dönemde Kıbrıslıların eline geçmişti. Mehmet Bey, limanın zincirini kırarak şehri geri alıyor. Olaydan yaklaşık 200 yıl sonra, Piri Reis'in Antalya'ya geldiği dönemde de limanın girişinde gerili bir zincir bulunuyor. Her dönemde burada bir zincir var. Bu zincirler 19’uncu yüzyılın ortalarına kadar kullanılmaya devam etmiş. Ancak bizi ilgilendiren, Vatikan'da bulunan bu tarihi zincir" dedi.
Akdeniz'in Kilidi
Liman savunma zincirleri, antik çağlardan 19'uncu yüzyılın ortalarına kadar Antalya'nın deniz ticaretini ve kentsel güvenliğini güvence altına alan stratejik unsurların başında geldi.
Teknolojinin gelişmesiyle fiziki savunma işlevini yitiren bu yapının kentin ortak hafızası için taşıdığı değere işaret eden Aydemir, “Antik Çağ'dan, milattan önceki dönemlerden başlayarak Helenistik dönemlerde de bu denizcilik kültürü devam etmiş. Bu şehir ve liman Roma'yı, Bizans'ı, Selçuklu, Beylikler dönemlerini, Osmanlı'yı ve Cumhuriyet'i gördü. Bütün bu dönemlerde limanın korunmasında zincirlerden yararlanıldı. Ancak teknoloji geliştikçe bu zincirlere duyulan ihtiyaç ortadan kalktı. Mesele yalnızca bir zincir değil. Mesele, o zincirin ucundan tutarak Antalya'nın kadim denizcilik tarihini anlatabilmek. Bizim tarihi zincirimiz hala Vatikan'da. Ancak onun etrafında oluşan hikayeler ve efsaneler Antalya'nın tarihiyle iç içe geçmiş durumda" değerlendirmesinde bulundu.
