Suçu Örtbas Etmek

Suçluyu korumak ve suçu örtbas etmek; bir hatanın, yetersizliğin veya yasa dışı eylemin kanıtlarını gizleme girişimi olarak tanımlanır. Bu eylem genellikle, sorumluluktan kaçmak, itibarı korumak veya cezadan kurtulmak amacıyla yapılır.

İşte suçu örtbas etmek (cover-up) üzerine dünyada pek çok olay olmuştur. Dünya tarihinde suçun örtbas edilmesi genellikle siyasi yozlaşma, kurumsal ihmal veya insan hakları ihlalleriyle ilişkilendirilir.

Suçu örtbas etme, kanıtları yok etme (kaza raporunu değiştirme) , yalan beyan, bilgiyi gizleme, rüşvet veya “hem suçlu hem güçlü “tavrıyla mağduru suçlama gibi yöntemlerle, kişisel veya organize olarak yapılabilir. Bu durum güven ihlali içerir ve genellikle sonuçları ağırlaştırır. Adalet duygusuna olan inancı zedeler ve yeni suçlara yol açar.

Bir Latin atasözü der ki;

“Bir suça göz yuman, ikincisini davet eder.”

Bu konuda;

“Suç işleyenin affı, çok kere adalete karşı gelmektir.” diyor Victor Hugo’ da…

Ama örtbas edilmeye çalışılan her suç, eninde sonunda ortaya çıkar. İşte küresel ölçekte bilinen en sarsıcı örtbas etme olaylarından bazıları:

WATERGATE SKANDALI (ABD, 1972 )

Modern tarihin en ünlü örtbas girişimidir. Başkan Richard Nixon’un ekibi, muhalif Demokrat Parti’nin merkezine gizlice girilmesini ve dinleme cihazları yerleştirilmesini organize etmiş; yakalandıklarında ise, Nixon yönetimi bu suçu üst düzeyde örtbas etmeye çalışmıştır. Olayların ses kayıtlarıyla ortaya çıkması sonucu Nixon, görevinden istifa eden ilk ABD başkanı olmuştur.

ÇERNOBİL FACİASI (SSCB - 1986 )

Nükleer patlamanın ardından Sovyet yönetimi, felaketin boyutlarını, hem kendi halkından, hem de dünyadan gizlemeye çalışmıştır. Başlangıçta hiç bir resmi açıklama yapılmamış, ölümler görmezden gelinmiştir. Ancak radyoaktif bulutlar İskandinavya’ya ulaşıp, Avrupa’daki radyasyon ölçüleri tavan yapınca, SSCB gerçeği itiraf etmek zorunda kalmıştır.

KATYN KATLİAMI ( SSCB- Rusya )

İkinci Dünya Savaşı sırasında binlerce Polonya’ lı subayın infaz edilmesi, Sovyetler Birliği tarafından on yıllarca Nazi Almanya’sının üzerine atılarak örtbas edilmeye çalışılmıştır.

Öte yandan yine dünyaca bilinen kurumsal ve etik örtbas vakaları da vardır. Bunların en önemlileri:

KATOLİK KİLİSESİ ÇOCUK İSTİSMARI VAKALARI

Yüzyılın sonu ve 21. Yüzyılın başında, dünya genelindeki Katolik

Kilisesi içindeki çocuk istismarı vakalarının sistematik bir şekilde gizlendiği, suçlu din görevlilerinin cezalandırılmak yerine başka bölgelere tayin edildiği ortaya çıkmıştır.

VOLKSWAGEN EMİSYON SKANDALI ( DİESELGATE)

Alman otomobil devi Volkswagen, araçlarının emisyon testlerini geçmesi için, motorlara özel bir yazılım gerçekleştirmiş ve bu durumu uzun süre örtbas etmiştir. Yazılım, aracın test edildiğini anlayınca emisyonu düşük gösteriyor, normal sürüşte ise, yasal limitlerin çok üzerinde kirlilik yayıyordu.

TUSKEGEE FRENGİ DENEYİ ( ABD - 1932_ 1972 )

ABD hükümeti tarafından yürütülen bu tıbbi deneyde, frengi hastalığına sahip siyahi erkekler, tedavi edildikleri yalanıyla kandırılmış, ancak hastalığın doğal seyri gözlemlenmesi için, kasıtlı olarak tedavi edilmemişlerdir. 40 yıl süren bu etik dışı durum, uzun süre kamuoyundan saklanmıştır.

Bu konuda güncel ve diğer örneklere bakacak olursak;

RUSYA DOPİNGLE MÜCADELE SKANDALI

Rus atletlerin, sistematik devlet desteğiyle doping yaptığına dair kanıtların, Rus yetkililer tarafından yok edildiği ve idrar örneklerinin değiştirildiği bir örtbas süreci yaşanmıştır.

1MDB YOLSUZLUĞU ( MALEZYA )

Malezya devlet fonu 1 MDB’den milyarlarca doların kişisel hesaplara aktarıldığı skandal, hükümet baskısı ve sahte belgelerle örtbas edilmeye çalışılmış, ancak uluslararası soruşturmalarla ifşa edilmiştir.

Bu vakaların ortak özelliği, gerçekler bir kez ortaya çıktıktan sonra, örtbas etme çabasının, asıl suçtan daha büyük bir skandala ve toplumsal güven kaybına yol açmasıdır.

“ Suçu başkalarına atmak çok kolaydır…” diyor Paulo Coelho.

Ama bu yola sık sık başvuranlar artık inandırıcılıklarını kaybederler.

Bazıları ise suçun zaman içinde unutulacağını düşünürler. Ama unutmayalım:

“ Vicdan hatırladıkça, hiçbir suç unutulmaz. “ Stefan Zweig