Barış Bakanlığı…
George Orwell'in ünlü 1984 romanı, başlayıp bitiremediğim kitaplardan biridir. Orada “Barış Bakanlığı” vardı. Romandaki bu bakanlık gerçek anlamının aksine savaşı yürütmekle görevli kara mizahi bir devlet organıydı.
Ben teee 80’lerin ilk dilimine yürüdüm, bir şarkıya…
Bir de kitap var “Barışamadık” ona da geleceğiz. Önce şarkı.
Bizim kuşak “Arkadaş” deyince bi Yılmaz Güney’i, birde Melike Demirağ’ı hatırlar. Bense, Melike Demirağ ile birlikte Şanar Yurdatapan’ı, ardından da “İstanbul’da olmak/ Anadolu” albümünü hatırlarım.
Bu albümde (Kaset) beni her şarkı etkiledi ama "Zeynebin Barış Dersi" ayrı etkiledi. O günlerde Libya’da doğan, henüz kucaklayamadığım yeğenim Deniz ile özdeşleştirirdim bu şarkıyı.
“Bir savaş uçağına gömdüğümüz parayla
Milyonlarca aç doyar, evler yapardık binlerce
Yetmez mi hepimize kardeşçe paylaşınca
Yeter de artar bile ekmek ve iş ve toprak, bu güzelim dünya!” dediği yerde ise kopardım.
Söz ve müziği ise Şanar Yurdatapan’a aitti, Zeynep ise Şanar ve Melike’nin kızıydı.
Kitap mı?
Pınar Selek, adını “Mısır Çarşısı eylemi” ile öğrendik. Yıllarca uğraşıldı, “bombacı” olduğunu ispatlayamadılar, “suçsuz” da diyemediler. O da oturup bir kitap yazdı; "Barışamadık."
Türkiye’nin cumhuriyet tarihi boyunca sürdürdüğü modernleşme ve uluslaşma süreçlerinde toplumsal barışın neden bir türlü sağlanamadığını ele aldı. Tıpkı Owel gibi Selek de, “barış” diyenlerin de savaştan beslendiğini anlattı bana o kitapta.
Özetle, Türkiye'nin "barışamama" hallerinin tesadüf olmadığını, sistemli bir dışlama ve tektipleştirme politikasının sonucu olduğunu tarihsel ve sosyolojik tanıklıklarla gözler önüne sermişti. 22 yıl olmuş.
Geçtiğimiz günlerde Haber sunucusu “Amerika Savaş Bakanı” deyince o şarkı ve kitap yine dilime düştü. Ve bir soru: Kaç ülkede Savaş Bakanlığı var, en önemlisi Barış bakanlığı olan ülke var mı?
Yapay zekaya sordum. Bu devirde kütüphaneye gidip Meydan Larousse arayacak değiliz ya….
Savaş Bakanlığı yok ama BM üyesi tüm devletler orduyu yöneten kurumu resmi olarak "Savunma Bakanlığı" (Ministry of Defense) veya benzeri terimlerle adlandırır.
Ancak; Amerika Birleşik Devletleri'nde resmi adı Savunma Bakanlığı olan kurum, Eylül 2025'te imzalanan bir başkanlık kararnamesiyle ikincil/ikinci bir resmi unvan olarak "Savaş Bakanlığı"adını da kullanmaya başlamış. ABD'de 1789-1947 yılları arasında bu kurumun asıl adı zaten Savaş Bakanlığı idi.
II. Dünya Savaşı öncesinde (İngiltere'de War Office, Osmanlı'da Harbiye Nezareti, ABD'de Department of War) resmi adı doğrudan Savaş Bakanlığı'ydı.
Ancak II. Dünya Savaşı sonrasında uluslararası hukukta askeriyenin amacının "saldırı veya savaş başlatmak" değil, "ülkeyi korumak ve savunmak" olduğu vurgulandı ve 1940'ların sonundan itibaren tüm ülkeler bu kurumların adını kademeli olarak Savunma Bakanlığı şeklinde değiştirdi.”
Ama hiçbirinin aklına “Barış Bakanlığı” gelmemiş.
Ama korktuğum gibi değilmiş. Yapay zekaya onu da sordum.
Dünyada resmi adı doğrudan "Barış Bakanlığı" olan veya benzer isimlerle kurulan kamu kurumları mevcuttur.
1. Etiyopya
Dünyada bu adı aktif olarak kullanan en belirgin örnek Etiyopya'dır. Etiyopya Barış Bakanlığı 2018 yılında kurulmuş.
2. Nepal
Nepal'de yıllarca süren iç savaşın ardından, 2007 yılında Barış ve Rekonstrüksiyon Bakanlığı kuruldu.
3. Kosta Rika
1948 yılında ordusunu tamamen lağveden Kosta Rika, 2009 yılında Adalet Bakanlığı'nın adını ve yapısını değiştirerek Adalet ve Barış Bakanlığı haline getirdi.
Sahi “Barış” demek “savaş” demekten daha mı zor?
Ne diyordu bir başla şarkı?
“Bir dünya bırakın biz çocuklara, ıslanmış olmasın gözyaşlarıyla….”
