Köy Enstitüleri Türk Mucizesi'ydi
Kendisini "Komünist Avcısı" olarak tanımlayan, CHP milletvekili Reşat Şemsettin Sirer'in 11.000 öğretmenin görev aldığı ve 450.000 bin öğrencinin yararlandığı Köy Enstitüleri'nin yok edilmesindeki payı herhalde unutulmazdır!
Topraksız köylülere toprak dağıtılmasına şiddetle karşı olan Toprak Ağaları'nın bir operasyonuydu Köy Enstitüleri'nin kapatılması...
Sirer, Dil Tarih Coğrafya Fakültesi'ndeki akademisyenlerin (Pertev Naili Boratav, Behice Boran, Niyazi Berkes, Muzaffer Şerif Başoğlu ve Benno Landsberger) "Azılı Komünist" olduğunu ileri sürerek kovulmalarını da sağladı...
Benno Landsberger Yahudi olduğu için 1935'te Almanya'dan kovuldu...Atatürk'ün çağrısıyla Ankara'ya gelen Benno Landsberger'in Anadolu'nun eski tarihiyle araştırmaları vardı..Benno Landsberger Sümerler, Akkad İmparatorluğu, Mezopotamya Tarihi hakkında makaleler yayınladı. Sirer tarafından Ankara'dan kovulunca Asur Tarihi araştırmaları yapmak için 1948'de Chicago'ya taşındı.
Reşat Şemsettin Sirer ya da Ömer Reşat Sirer (1903, Sivas - 3 Ekim 1953, Sivas), Türk siyasetçi ve bürokrat. 1941 yılından, 1953 yılındaki ölümüne kadar Cumhuriyet Halk Partisi üyesi olarak kaldı. İsmet İnönü tarafından Milli Eğitim Bakanı olarak 1946 yılında atandı.
10 Haziran 1935 - 28 Aralık 1938 döneminin Milli Eğitim Bakanı Saffet Arıkan (1887-1947) Köy Eğitim Kursları'nı 1937'de başlatmıştı...Başlangıçtaki amaç, Öğretmensiz olan 35 bin köye öğretmen, tarım uzmanı, demirci, dülger, inşaatçı yetiştirmekti...
Bağ geliştirme, bağ bakımı,üzüm yetiştirme, tavuk yetiştirme, tarım ve hayvancılık konusundaki temel, diğer ve bütün yararlı bilgiler, arıcılık, demircilik, terzilik, çocuk bakımı, halı üretimi, kooperatif kültürü konusunda eğitim verilerek ülke kalkınmasına katkı sağlanmak istendi...
Dülger: binaların kaba ağaç işlerini (çatı, döşeme, merdiven, iskele vb.) yapan ustaya verilen isimdir. Genellikle ince işçilik yapan marangozlardan farklı olarak, yapıların temel ahşap kısımlarını inşa ederler. Farsça kökenli (durûdger) bir kelimedir.
İlk olarak; Kepirtepe, (Kırklareli ilinin Lüleburgaz ilçesinde), İzmir KızılÇullu'da, Eskişehir Mahmudiye'de, Kastamonu Gölköy de Öğretmen enstitüleri açıldı...
7 temmuz 1939 tarih ve 3704 sayılı yasa ile Köy eğitmen kursları ve Köy öğretmen okullarının yönetimi düzenleniyordu...
17 nisan 1940'da 3803 sayılı yasa ile Köy öğretmen okulları köy enstitüleri adını aldı...
Türk Milli Eğitimi'nin Altın Çağı : Köy Enstitüleri
Nadir Nadi "Ben Atatürkçü Değilim" adlı kitabında, Hıfzı Veldet Velidedeoğlu "Yol Kesen Irmak" adlı kitabında, Ahmet Soner "İmece-Köy Enstitüleri" adlı belgeselinde, Türk Milli Eğitimi'nin Altın Çağı olan Köy Enstitüleri'ni ve bu mucizeyi yaratan Hasan Ali Yücel ve İsmail Hakkı Tonguç'u övgülere boğarlar ve 1946'da İsmet İnönü'nün bu ikiliye desteğini çekmesini Türk tarihinin belki de en büyük dramatik hatası olarak tanımlarlar...
Öğrencilere dayağın yasak olduğu bir yerdir enstitüler...
Enstitüler, "Komünist yuvası" olarak suçlandılar bu çok büyük bir iftiraydı...
Ruhi Su ve Aşık Veysel'in de yolları Köy Enstitüleri'yle kesişmişti...
Ahmet Soner "yeni film" dergisinde "cumhuriyet tarihinin tek devrimini Tonguç yaptı" diyor...
Tonguç "Elimde olsaydı tüm dünya okullarının müfredatına insanın insanı sömürmemesi dersini koyardım," demişti...
Tonguç görevden alındığında 20 enstitü varmış (1946)...
Nadir Nadi: " Köy enstitüleri Türkiye'yi aydınlığa kavuşturacak bir projeydi...Kuruluşunu bütün Atatürkçüler sevinçle karşılaşmışlardı...Kapatılmasında toprak ağalarının da rolü vardır" demişti...
Nadir Nadi 28 Aralık 1938 - 5 Ağustos 1946 arasında Milli eğitim bakanı olan Hasan Ali Yücel'in İnönü tarafından görevden alındığını, onun yerine gelen bakanlar Reşat Şemsettin Sirer ve Tahsin Banguoğlu'nun köy enstitülerine karşı olduğunu, Hasan Ali Yücel'in CHP yayın organı Ulus'taki yazılarına son verildiğini, Yücel'e komünist damgası vurulduğunu, köy enstitüleri mucizesini anlamak için Talip Apaydın'ın "Karanlığın Kuvveti-Köy Enstitüsü Yılları" adlı kitabını da okumak gerektiğini yazmıştı...
İnönü de Tonguç ve Yücel'in köy enstitülerinden dolayı çok iftiraya, çok haksız suçlamalara uğradığını söylemişti...
Nadir Nadi, Köy Enstitüleri'ni "Komünist Yuvası" olarak tanımlayan iftiracılara İnönü'nün 1946'da boyun eğdiğini ve Hasan Ali Yücel ile İsmail Hakkı Tonguç'u görevden aldığını yazmıştı...
Hıfzı Veldet Velidedeoğlu ve Nadir Nadi, Hasan Ali Yücel'in milli eğitim bakanlığı döneminde Atatürk devrimleri doğrultusunda Türkiye'yi çağdaş uygarlık düzeyine ulaştırmak için çabaladığını, Yücel'in bakan olduğu dönemde dünya edebiyatının ölümsüz eserlerinin büyük bir özenle ve titizlikle Türkçeye çevrildiğini, Yücel'in Komünist değil Atatürk milliyetçisi olduğunu yazmışlardı...
Hasan Ali Yücel Zeki Müren'in de seslendirdiği bir şarkının sözlerini yazmıştır...
Sen bezmimize geldiğin akşam neler olmaz
Aşkın beni sermest ediyorken keder olmaz
Ölsem de senin uğruna cânım heder olmaz
Sen saçlarını çözdüğün akşam seher ( sabah ) olmaz
Dalgın ve ilahi eriten bir bakışın var
Bir anda bütün ruhumu birden yakışın var
Karşımda deriler gibi gibi nazan akışın var
Sen bezmimize geldiğin akşam neler olmaz
Güfte - Beste : Hasan Alî Yücel
Makam : Sûznâk-Suzinak
Usûl : Curcuna
Zeki Müren - Sen bezmimize geldiğin akşam neler olmaz
https://www.youtube.com/watch?v=jwi-Pd0OU0w
PROFESÖR DOKTOR EMRE KONGAR CUMHURİYET GAZETESİ'NDE "KÖY ENSTİTÜLERİ MUCİZESİ"Nİ YAZMIŞTI:
Eğitimin ötesi: Köy Enstitüleri
Köy Enstitüleri, bir “Eğitim Kurumu” olmanın çok ötesinde, tam bir “Ulusal Kalkınma Projesidir!”
Mustafa Kemal Atatürk’ün, bir Din Tarım Toplumu’nda, bir Endüstri Toplumu ürünü olan Cumhuriyet Rejimi kurmasının, toplumsal itici gücü, dinamosu olan bir atılımdır!
Amacı, Endüstri Devrimi’nin insanlığa kazandırdığı teknolojik ve kültürel-ideolojik birikimi, eğitim yoluyla, Osmanlı kalıntısı olan Din Tarım Toplumu’nun insan malzemesine aktarmak ve bu yolla üretilen insan gücünü, köylü bir toplumu kentsel/endüstriyel bir toplum düzeyine sıçratmak için lider kadrosu olarak kullanmaktı.
Köy çocuklarını alıyor, insanlığın teknolojik ve kültürel birikimi ile eğitiyor ve toplumsal dönüşüme liderlik etmeleri için köye geri yolluyordu.
Nitekim, “ulusal uyanışı”, “bağımsızlığı”, “çağdaşlaşmayı”, “Demokratik Cumhuriyet” hedefini engellemek isteyen Emperyalistler ve onların içerideki işbirlikçileri olan tarikatlar ve toprak ağaları tarafından saldırıya uğramış ve kapatılmışlardır.
Dün Cumhuriyet’te genç tarihçi arkadaşım Sinan Meydan, Köy Enstitülerinin öyküsünü, öncesi ve sonrasıyla, tam bir bütünlük içinde yazdı.
Ne yazık ki bu projeyi başlatan da onu koruyamayan da İsmet İnönü’ydü:
Onu başlatan “Bağımsız ve Tarafsız Türkiye”nin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü idi..
Onu koruyamayan da “Soğuk Savaş’ta, Batı Emperyalizminin İleri Karakolu haline gelen Türkiye”nin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü idi.
***
Dün Köy Enstitülerinin kuruluş yıldönümüydü.
Bu yıldönümünü, bir Köy Enstitülü olan Mustafa AYDINLI’nın, yukarıda anlattığım “Ulusal Kalkınma Projesi” anlayışı ile yazdığı bir şiir ile kutluyorum:
Yeni ë-C3 Elektriğin DevrimiYeni Citroen e-C3 ile tanışmak için formu doldurun, sizi arayalım! Citroën
Kökleri derinde bir ulu çınar
Ülkesine âşık Köy Enstitülü
Ulusa kalkınma ereği sunar
Karanlığa ışık Köy Enstitülü
***
Cılavuz’da, Ergani’de, Pulur’da
Yurtsever insanlar yetişti burda
Kıvılcımlar olup dağıldı yurda
Karanlığa ışık Köy Enstitülü
***
Köyü uyarmayı temel aldılar
Bunun için kalk borusu çaldılar
Çağdaş uygarlıkta karar kıldılar
Karanlığa ışık Köy Enstitülü
***
Kahıra, çileye hepsi alışık
Ülkede gidişat hayli karışık
Yirmi bir noktada yirmi bir ışık
Karanlığa ışık Köy Enstitülü
***
Her biri bir köyde yanan meşale
Bir ileri adım, bir güçlü kale
Yıkmak için ağa, patron el ele
Karanlığa ışık Köy Enstitülü
***
Toprağa can verdi alınlar teri
Tarih görmemişti böyle eseri
Onlar yaşasaydı kalmazdık geri
Karanlığa ışık Köy Enstitülü
***
Eserleri kalır, yıldızlar kayar
Fakir’i, Makal’ı, Başaran’ı var
Onlar için vatan bir kutsal diyar
Karanlığa ışık Köy Enstitülü
***
Hepsi birer bilge, işte Enver’i
Daha onlarcası eğitim eri
Kaftancıoğlu’nun dolar mı yeri?
Karanlığa ışık Köy Enstitülü
***
Tonguç Baba bu iş için terledi
Yücel ile kadroları derledi
Dadaloğlu ozan ruhla gürledi
Karanlığa ışık Köy Enstitülü
***
Taş ile toprakla ilme ulaştı
Softası, yobazı bu işe şaştı
Hasan Âli Yücel bulunmaz baştı
Karanlığa ışık Köy Enstitülü
***
Aydınlı onlardan alır ilhamı
Coşkusu içimden dağıtır gamı
Kalkınma dedikçe anılır namı
Karanlığa ışık Köy Enstitülü
18 NİSAN 2024
YARARLANILAN KAYNAK KİTAP: ATATÜRK KÜLTÜR DEVRİMİ ; YAZARI: CEVDET PERİN; İNKILAP YAYINEVİ...1981 BASIMI...
