Veba ve Kızamık Hortladı mı?

1340 yılında dünya nüfusunun yaklaşık 443 milyon civarında olduğu tahmin edilmektedir.

Büyük Veba Salgını (veya yaygın adıyla Kara Ölüm), insanlık tarihinin kayıtlara geçmiş en ölümcül epidemisidir. 1346-1353 yılları arasında Avrasya ve Kuzey Afrika'da zirveye ulaşan bu salgının, 200 milyon insanın ölümüne yol açtığı da bir başka tahmindir...

Rusya'nın İrkutsk bölgesinden gelen haberlerin olası bir halk sağlığı krizine işaret etmesinin ardından ABD Başkanı Donald Trump, nadir görülen ve genellikle ölümcül olan pnömonik veba salgınına dair görüşlerini dile getirdi.

COVID sürecini yönetme biçimi göz önüne alındığında, bazıları onun halk sağlığı sorunlarına yaklaşımından endişe duyuyor.

Başkan Donald Trump, Sibirya'daki bir araştırma tesisiyle bağlantılı şüpheli bir ölümcül pnömonik veba vakasına dair haberlerin ardından, Amerika Birleşik Devletleri'nin Rusya'ya yardım etmeye istekli olduğunu belirtti. Beyaz Saray'da gazetecilere açıklamalarda bulunan Trump, yönetiminin konuyu "çok yakından ele aldığını" vurguladı ve "bu tür bir sorun yaşayan herkese yardım etmeye her zaman hazırız" ifadesini kullandı.

Trump, açıklamaları sırasında şüpheli salgını ciddi bir halk sağlığı sorunu olarak nitelendirdi ve hastalığın seyriyle ilgili belirli görüşlerini paylaştı:

"Zorlu Hastalık" ve Mikropların Gücü: Trump, durumu "zatürre vebası" olarak nitelendirip "zorlu bir hastalık" şeklinde tanımladı. "Yıllar önce zatürreyi tedavi etmek daha kolaydı" diyen Trump, mikropların ve mikroorganizmaların orantısız bir şekilde güçlendiğini ve adeta bir orduya benzediklerini ifade etti.

Destek Teklifi: ABD'nin, ihtiyaç duyulması halinde Moskova'ya tıbbi veya lojistik destek sağlamaya hazır olduğunu defalarca yineledi; ancak durumla ilgili olarak Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile henüz doğrudan görüşmediğini de belirtti.

ABD Hükümetinin Tepkisi
Trump'ın doğrudan yaptığı açıklamaların ötesinde, ABD'nin idari kurumları durumu izleme konusunda temkinli ancak odaklanmış bir yaklaşım benimsedi.

Aktif İzleme: ABD Dışişleri Bakanlığı ve Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), Sibirya kaynaklı gelişmeleri yakından takip etmek amacıyla kurumlar arası ortaklarla birlikte çalıştıklarını teyit etti.

Rusya'dan Şeffaflık Çağrısı: Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, birçok detayın henüz doğrulanmadığını vurgulayarak Rus yetkililerini "doğru bilgileri hızlı ve açık bir şekilde paylaşmaya" çağırdı.

Riskin Değerlendirilmesi: Dışişleri Bakanı Marco Rubio, durumun "sadece yakından takip edilmesini gerektiren" bir nitelikte olduğunu, ancak ABD ile Rusya arasındaki seyahatlerin şu an için sınırlı olması nedeniyle henüz "alarm zillerini çaldıracak" bir seviyede bulunmadığını belirtti.

Halk sağlığı endişesi, Rusya'nın İrkutsk bölgesindeki Şelehov'da bulunan Veba ile Mücadele Araştırma Enstitüsü'nde görevli 28 yaşındaki bir laboratuvar araştırmacısının hastalanıp hayatını kaybetmesinin ardından başladı.

Resmi Ölüm Nedeni    Rus sağlık denetim kurumu Rospotrebnadzor, ölüm nedenini "bilinmeyen etiyolojiye (kökene) sahip zatürre" olarak bildirdi ve alınan örneklerde, kişinin mesleki faaliyetleriyle bağlantılı herhangi bir patojene rastlanmadığını açıkladı.

Karantina Önlemleri    Yerel yetkililer veba bağlantısını önemsiz göstermeye çalışsalar da, araştırmacıyla temas etmiş olan yaklaşık 200 kişiyi sıkı bir tıbbi gözetim altına aldılar.

Yerel Söylentiler    Komşu Buryatya bölgesinin lideri Aleksey Tsıdenov, kadının özellikle vebadan ölmüş olabileceğini kamuoyuna açıklayarak başlangıçta yaygın bir endişeye yol açtı.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) gibi halk sağlığı kuruluşları, pnömonik vebanın son derece öldürücü olduğunu ve tedavi edilmediği takdirde günler içinde ölüme yol açabildiğini; ancak tedaviye erken başlandığında, yaygın ve kolayca erişilebilen antibiyotiklerle tamamen iyileştirilebildiğini belirtmektedir.

KIZAMIK

ABD'nin New York eyaletinde bu yıl 108 kızamık vakası görülmesi üzerine Vali Kathy Hochul, salgınla mücadeleyi hızlandırmak amacıyla eyalet çapında "acil durum" ilan etti.

1980'lerden bu yana dünya çapında kızamık vakalarının sayısı düşüş gösteriyordu. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, bu durum özellikle son 20 yılda potansiyel olarak 50 milyondan fazla hayat kurtaran aşılama programları sayesinde gerçekleşti. 1980'lerde dünya çapında yılda dört milyona kadar kızamık vakası görülürken 2020'lerin başında enfeksiyon oranları birkaç yüz bine düşmüştü.

Kızamık, günümüzde hâlâ en bulaşıcı ve potansiyel olarak en ölümcül hastalıklardan biri. ABD'de uzun yıllar sonra ilk kez bir ölüm vakası yaşandı. En iyi korunma yöntemi ise aşı.

Teksas'ta bir çocuk kızamıktan öldü. Bu, ABD'de on yıl sonra kızamıktan kaynaklanan ilk ölüm vakası oldu. Okul çağındaki çocuk virüse karşı aşılanmamıştı

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) tarafından Kasım 2023'te yayınlanan ortak bir raporda, 2023 yılında kızamıktan kaynaklanan ölümlerin sayısının dünya çapında yüzde 40 arttığı konusunda uyarıda bulunulmuş, bu artışta COVID-19 pandemisinin de etkili olduğu vurgulanmıştı.

2023'te kızamık virüsünün yayılması, 37 ülkede salgınlara yol açtı. DSÖ ve CDC, özellikle yoksul ülkelerde dokuz milyon çocuğun hastalandığını ve bunlardan 136 bininin öldüğünü belirtiyor. Avrupa'da da kızamık vakaları 2023'te 42 binin üzerine çıktı. Bu, bir önceki yıla göre 45 kat artış anlamına geliyor.

Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) de 16 Şubat 2024'te kızamık aşılama oranının "yetersiz" olduğunu açıkladı. ECDC'ye göre, yeterince aşılanmadığı için Avrupa Birliği ve Avrupa Ekonomik Alanı'nda, kızamık vakalarının sayısı önümüzdeki aylarda artmaya devam edecek.

CDC'ye göre, pandeminin ilk iki yılında (2020-2021) yaklaşık 61 milyon kızamık aşısı ertelendi veya yaptırılmadı. Bu durum, 2021'de tahminen 128 bin kişinin kızamıktan öldüğünü ve çoğunun beş yaşın altında aşısız veya yetersiz aşılı çocuklar olduğunu gösteren diğer WHO verileriyle de örtüşüyor.

Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), Gazze Şeridi'nde kızamık ve çocuk felci gibi diğer önlenebilir hastalıkların yayılması konusundaki endişelerini dile getirdi. "1,9 milyon civarı yerinden edilmiş kişi" (sığınmacı) arasında yer alan yaklaşık 19 bin çocuk, Ekim 2023'ten beri bölgedeki çatışmalar nedeniyle rutin aşılarını olamadı.

Aşı reddi ve kararsızlığının artması, kızamık başta olmak üzere aşıyla önlenebilir hastalıkların yeniden görülmesine yol açtı. 2026’nın ilk 9 ayında kızamık sayısı bini geçti. Türk Tabipleri Birliği'nin açıklamasına göre 2026 Eylül itibarıyla Türkiye'de bildirilen kızamık vakası sayısı bin 103'e ulaştı...

Türk Tabipleri Birliği (TTB) Aile Hekimliği Kolu yaptığı açıklamada, aşılama oranlarının düştüğüne dikkat çekerek "Aşı kararsızlığı ve aşı reddiyle mücadele için Sağlık Bakanlığını, TTB ile birlikte bilimsel veriye dayalı, etkili ve sürdürülebilir bir aşı politikası oluşturmaya davet ediyoruz" dedi. Açıklamada kızamık vakalarına ilişkin de şu değerlendirme yapıldı: "Kızamık yeniden artıyor! 2026 Eylül itibarıyla 1.103’e ulaştı. Aşı kararsızlığı ve aşı reddi çoğaldıkça, yıllardır kontrol altında tuttuğumuz hastalıklar geri dönüyor. Sağlık Bakanlığı’nın aşı politikası yok. Aşı reddi ve kararsızlığı arttıkça, yıllardır kontrol altında tuttuğumuz hastalıklar geri dönüyor" ifadelerine yer verdi.

DSÖ'nün sürveyans verilerine göre Türkiye'de 2022 yılında 127 olan kızamık vakası, 2023'te 5 bin 4'e yükseldi. Vaka sayısı 2024'te bin 523'e, 2025'te ise 219'a geriledi. Ancak 2026'nın yalnızca ilk beş ayında bildirilen vaka sayısı 877'ye ulaştı. Bu da geçen yılın tamamında kaydedilen vaka sayısının birkaç ay içinde önemli ölçüde aşılmış olduğunu gösteriyor.

"Kızamık çok bilinen en bulaşıcı hastalıklardan birisidir. Ama tek rezervuarı insandır ve çok etkili (yüzde 98) bir aşısı vardır. Dolayısıyla bir toplumun en az yüzde 95'i kızamığa karşı aşılı (iki doz aşı gerekir) veya bağışıksa hastalık toplumda tek tek ve çok az sayıda görülür. Aşı kapsayıcılığı yüzde 95'in altına indiğinde kümeler halinde kızamık olguları görmeye başlarız. Çok bulaşıcı olduğu için aşı kapsayıcılığı azaldıkça da salgınlar yapar."

ABD'nin New York eyaletinde 108 kızamık vakasının ardından acil durum ilan edildi. Kızamık başta olmak üzere boğmaca ve menenjit gibi hastalıkların yeniden görülmesi, aşı kararsızlığı ve aşı reddi tartışmasını da bir kez daha gündeme getirdi. Türk Tabipleri Birliği'nin açıklamasına göre 2026 Eylül itibarıyla Türkiye'de bildirilen kızamık vakası sayısı bin 103'e ulaşırken uzmanlar aşılama oranlarındaki düşüşe dikkat çekti

ABD eyaleti Pensilvanya'da iki kişi kızamık salgınından hayatını kaybetti; bu, eyalette 35 yıl sonra görülen ilk kızamık kaynaklı ölümler.Eyalet sağlık departmanına göre, her iki kişi de aşılanmamıştı.

Aşı karşıtı açıklamaları ve komplo teorileriyle bilinen Children’s Health Defense kuruluşunun kurucusu olan ABD Sağlık Bakanı RFK Jr. döneminde, Amerika Birleşik Devletleri'nde on yıl boyunca hiç ölüm bildirilmemesinin ardından, 2025 yılında kızamık kaynaklı üç ölüm bildirildi.

Amerika Birleşik Devletleri, 47 farklı bölgede bildirilen 2.777 doğrulanmış vaka ve Pennsylvania'da teyit edilen yılın ilk iki kızamık kaynaklı ölümüyle birlikte, son 35 yılın en ciddi kızamık salgını artışını yaşıyor. Çocukluk çağı aşılama oranlarındaki düşüşün tetiklediği bu keskin artış; federal yetkililer, halk sağlığı uzmanları ve yönetim arasında zorunlu aşı uygulamaları, halka yönelik bilgilendirme çalışmaları ve salgın yönetimi protokolleri konusunda hararetli bir tartışma başlattı.

Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nden (CDC) alınan en son verilere göre, salgın şimdiden 2025 yılının tamamında kaydedilen 2.289 vakayı geride bıraktı.

Bilanço: 2.777 doğrulanmış vaka ve 2 ölüm (Pennsylvania'da son 35 yılın ilkleri).

Salgını Tetikleyen Unsurlar: Hastaların %94'ü hiç aşılanmamıştır veya aşılanma durumları bilinmemektedir.

Yurt İçi Yayılım: Salgınlar büyük ölçüde yerel kaynaklı olup, vakaların %94'ü uluslararası seyahatlerden ziyade 36 aktif yurt içi bulaşma zinciriyle ilişkilidir.

Demografik veriler: Vakaların %47'sinin 5 ila 19 yaş arası bireylerde görülmesiyle, yükü en çok çocuklar ve gençler üstlenmektedir.

Mevcut Kritik Bölgeler: Güney Carolina yılın başlarında yaklaşık 1.000 vakalık büyük bir salgın yaşamıştı; şu anda ise özellikle Lancaster İlçesi gibi birbirine sıkı sıkıya bağlı topluluklar nedeniyle, ulusal vaka sayılarını Pennsylvania ve Ohio yükseltiyor.

Halk sağlığı krizi, aşı politikasını siyasetin gündemine taşıdı. Bu yeniden alevlenmenin temel nedeni, toplum bağışıklığındaki düşüştür; ABD'de anaokulu çağındaki çocuklar arasındaki ulusal MMR (Kızamık, Kabakulak ve Kızamıkçık) aşılama oranları %92,4'e gerileyerek, sürü bağışıklığını korumak için gereken %95'lik eşiğin oldukça altına indi. Bu arada, tıbbi gerekçelere dayanmayan muafiyet oranları da rekor düzeyde bir artışla %92,4'e ulaştı.

Başkanlık Kararnamesi: Başkan Donald Trump, çocukluk çağı aşılama takvimlerinin azaltılmasını ve karma MMR aşısının üç ayrı doz halinde uygulanmasını öneren bir başkanlık kararnamesi imzaladı.

Uzmanlardan Sert Tepki: Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) de dahil olmak üzere tıp uzmanları, bu öneriyi sert bir dille eleştirdi. Uzmanlar; aşının bölünmesinin sağlık hizmeti maliyetlerini önemli ölçüde artıracağı, aşıya uyumu azaltacağı ve hâlihazırda iki dozla %97 oranında etkinlik sağlayan bir aşı konusunda ebeveynlerin kafasını karıştıracağı uyarısında bulunuyor.