Atatürk İş Bankası'nı büyütmek için hangi satranç hamlesini yapmıştı?

Yusuf Sıtkı Mardin'in yazdığı (1916-1995) "Kocataş Yalısı Anılarım" adlı kitaptan bir bölüm: 

"31 Temmuz 1930 Perşembe Atatürk İstanbul Sarıyer'in en büyük ve en görkemli yalısı olan,  Necmeddin Molla Kocataş'ın yalısına (Yalı İstanbul Sarıyer'de Büyükdere’de Piyasa Caddesi üzerinde bulunan, Boğaziçi’nin en iyi ve en temiz su kaynaklarından biri olan Kocataş Suyunun aktığı bölgedeydi) konuk oluyor... Başbakan İsmet İnönü o gece davete katılmıyor... Yalı çevresinde toplanan büyük kalabalığa Atatürk hitap ediyor:  "İşittim ki hakkımda hastadır, eli ayağı tutmuyor, ölüme mahkumdur demişler...İşte karşınızdayım, sıhhatteyim, elim ayağım tutuyor. Kendi gözlerinizle görüyorsunuz ki sapasağlamım; kuvvetim yerindedir...Sizin menfaatiniz için sıhhatini, ömrünü vakf ve hasreden adam sıhhattedir ve sizin için çalışacaktır.O sizin için yaşıyor..."

ATATÜRK'ÜN CENAZESİNDE EZİLEREK ÖLEN 11 KİŞİ 

Fidel Castro, İdi Amin, Humeyni, Nelson Mandela, Carlos Menem, Yaser Arafat, Raissa Gorbaçov, Felipe Gonzales, Kirk Douglas, Liza Minnelli, Diana Ross, Julio Iglesias gibi ünlülerle ilgili haberler yaparak servet yapan, hatta bu haberlerinden elde ettiği gelirle İstanbul Ortaköy'de teraslı ve güzel bir ev  satın alan, son yıllarında Alzheimera yakalanarak tüm hafızası silinen, sağlığı yerindeyken yardımseverliği hiç ihmal etmeyen, bizzat sokaklardan kurtarıp himayesine aldığı roman kökenli Yusuf Kulca ile birlikte Sokak Çocuklarını Koruma Derneği’ni kuran gazeteci Leyla Umar anılarında ("Geriye Yazılar Kaldı") Betül Mardin (1927) ve Arif Mardin'in (1932-2006) ablası Leyla Mardin'in de ezilerek öldüğü Dolmabahçe Sarayı'nda 17 Kasım 1938 Perşembe günü meydana gelen faciadan dolayı ailesinin kendisini katafalka konulan Atatürk'ün naaşını görmeye götürmediğini anlatmıştı...

Onbinlerce kişi katafalka konulan Atatürk'ün naaşını son kez görebilmek için Dolmabahçe Sarayı'na gitmiş ve 17 Kasım 1938'de Leyla Mardin dahil 11 kişi ezilerek vefat etmişti...1953'te Moskova'da Stalin'in cenazesindeyse en az 109 kişi ezilerek ölmüştü…

TÜRKİYE CUMHURİYETİ TARİHİ'NİN EN ZENGİN KİŞİLERİNDEN BİRİ: NECMEDDİN MOLLA KOCATAŞ

Necmeddin Molla Kocataş (1875, İstanbul-6 Şubat 1949, İstanbul), Osmanlı Devleti Adliye Nazırı, TBMM Kastamonu Milletvekili. Halkla İlişkiler uzmanı Betûl Mardin'in dedesidir. 

Necmeddin Molla Kocataş, Betül Mardin'in annesinin babasıydı...Necmeddin Molla Kocataş Osmanlı Millet Meclisi-Meclis-i Mebûsan'da 1908-1918 arasında, Türkiye Millet Meclisi'nde 1923-1927 arasında milletvekilliği yapmıştı...Betül, Leyla ve Arif Mardin'in babası Muhittin Arif Mardin  yaz aylarını Teşvikiye'deki evinde kış aylarını Mısır'daki evinde geçirirdi... 

Erol Mütercimler "Boğaziçi'nin Gizli Tarihi" adlı harika kitabında (Sayfa 408) Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarının en zengin kişileri arasında adı en önde geçen Necmeddin Molla Kocataş'ın oğlu Hayreddin Bey'in torunu işinsanı Necmeddin Kocataş'ın kendisine anlattığı tarihi önemi çok büyük anekdotlar vardır...

TÜRKİYE İŞ BANKASI NASIL BÜYÜDÜ? 

Bunlardan biri şöyle: Atatürk 13 Nisan 1919 Amritsar Katliamı'ndan dolayı İngiliz işgalcilere çok kızgın olan Hindistan halkının bağışladığı ve Türkiye'ye yolladığı altınların sermayesini oluşturduğu İş Bankası'nın sermayesini daha da güçlendirmek istiyor...O sırada Necmeddin Molla Kocataş'ın bir bankası vardır...Bu banka için çeşitli anlatımlarda farklı adlar var...

Yusuf Mardin anılarında "İtibarı Milli" diyor, Necmeddin Molla Kocataş'ın oğlu Hayreddin Bey'in torunu işinsanı Necmeddin Kocataş ise Banka'nın adını İttihad-ı Milli olarak hatırlıyor...

Atatürk İş Bankası Yöneticisi Celal Bayar'ı Necmeddin Molla Kocataş'a göndererek 2 milyon 500 bin lira mevduatı olan Kocataş'ın bankasıyla İş Bankası'nın evlilik yapmasını talep ediyor...Kocataş teklifi kabul ediyor...

Böylece Necmeddin Molla Kocataş'ın Bankası Türkiye İş Bankası'yla birleşiyor...

Erol Mütercimler Ömür Yoğurtları'nın sahibi Mustafa Fikret Yüzatlı (Atlı) Beyefendi'nin bu banka birleşmesine muhalif olduğunu, buna çok kızdığını ve karşı çıktığını da "Boğaziçi'nin Gizli Tarihi" adlı kitabında yazmıştı...

Mustafa Fikret Yüzatlı (Atlı) Harp Okulu mezunudur. Başvekalet Yaverliği, Çiftçilik, Ömür Şirketler Grubu Kuruculuğu, Türkiye Jokey Kulübü Kurucu Üyeliği ve Başkanlığı da yaptı ve 1939-1950 arasında Giresun Milletvekili olarak görev aldı...Mustafa Fikret Yüzatlı (Atlı); 1898, İstanbul - 21 Temmuz 1968) 

TEKEL ÜRÜNLERİNE ZAM YAPARAK DEVLETİN YILLIK BÜTÇE AÇIĞINI KAPATMA GELENEĞİ NASIL BAŞLADI? 

Devlet bütçesinde açık oluştuğunda, Erol Mütercimler "Boğaziçi'nin Gizli Tarihi" adlı kitabında anlatıldığına göre, Atatürk'ün maliye ve hazineden sorumlu ekibi Necmeddin Molla Kocataş'a "Sizce ne yapılmalı?" diye soruyorlar...

Necmeddin Molla Kocataş "içki ve sigara ürünlerine zam yaparak bütçe açığını kapatın" diyor...

Hiciv ustası Neyzen Tevfik (1879-1953) bu karara çok kızıyor ve hem maliye bakanını hem Necmeddin Molla Kocataş'ı taşlayan ünlü bir dörtlük yazıyor...(sayfa: 409) 

"Molla'ya cin diyorlar...

Şeytanı baştan çıkarır...

Ekmeğini suyunu bir Kocataş'tan çıkarır...

Çağırsalar Reis-i Kar'a-(Hazine ve Maliye Bakanı)

Bütçenin açığını üç beş ayyaştan çıkarır..."

"Ey melunlar çekin ellerinizi tekel ürünleri müdavimlerinden (bağımlılarından) anlamına gelen bir dörtlük...

10 Kasım 1932 - 1 Kasım 1937 Dönemi'nin Maliye Bakanı: Celal Bayar...

Yusuf Sıtkı Mardin (1916-1995): Dedesi Necmettin Kocataş, Şeyhülislam Turşucuzâde Ahmet Muhtar Efendi'nin oğludur. Necmeddin Kocataş'ın da dedesi Safranbolulu Bahaeddin Zâde Hacı Mehmet Efendi'nin oğlu Turşucular Kethüdası İbrahim Ağa'dır.

Yusuf Sıtkı Mardin, Hukukçu Ali Zeynel Abidin (Ebül'ula Mardin) Bey ile Fatma Bedrünisa Hanım'ın oğlu olarak İstanbul'da doğdu. Çocukluğunun ilk yıllarını Sultanahmet’te geçiren Mardin, dedesi Necmeddin Kocataş'ın Sarıyer’de büyük bir yalı almasından sonra bu yalıya yerleşmiş; çocukluk ve gençlik yıllarını burada geçirmiştir...Anılarını "Kocataş Yalısı Anılarım" (1988) adlı kitapta topladı....Kitabın 2. baskısını Boğaziçi Yayınları 2012'de yaptı...

24 Ağustos 1924: Türkiye İş Bankası kuruldu...

11 Haziran 1930: Türkiye Merkez Bankası kuruldu...

22 Nisan 1933: Türkiye Osmanlı'nın yabancı ülkelere olan borçlarını (toplam 8 milyon Altın Lira) yıllık 700 bin liralık  taksitlerle Mayıs 1954'e kadar ödemeyi taahhüt etti...

EROL MÜTERCİMLER'İN HARİKA KİTABI: 

Boğaziçi'nin Gizli Tarihi Boğaziçi Yalılarında Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi İktisadi ve Siyasi Tarihine Yön Veren Kişiler ve Olaylar 

Boğaziçi 16.yüzyıldan itibaren ilgi çekici bir bölge olmuştur. Her iki kıyıda bir mimari şaheser olan ahşap yalılar inşa edilmiştir.

Bu yalılarda Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye Cumhuriyeti’nde tarihte, dış politikada, uluslararası ilişkilerde, siyasi olaylarda, ekonomi alanlarında rol oynamış aktörlerle karşılaşıyoruz.

Bu kitabın yazarı Yalıların kapısından içeri girip, bu sahil saraylarında neler yaşandığını, yaşayanların özel yaşamlarının izlerini bulmaya çalışmıştır.

Naciye Sultan, Hatice Sultan, Naime Sultan, Cemile Sultan, Esma Sultan Yalılarında yaşanan trajediler, yasak aşklar, intiharlar, siyasi cinayetlere kurban gidenler anlatılıyor.

Sultan Aziz’in intiharı, V. Murat’ın 28 yıllık tutsaklığı, Ali Suavi’nin öldürülüşü, Damat Mahmut Celalettin Paşa’nın ve Mithat Paşa’nın sürgünde boğdurulmasının, gazeteci Ahmet Samim’in öldürülüşünün, Prens Sabahattin’in, Enver Paşa’nın, Damat Ferit’in yurt dışına kaçışının izleri sürülüyor… Sevda Tepesi’nde aşk intiharının yürek burkan öyküsü de Kanlıca yalıları arasında yerini alıyor.

Atatürk’ün geldiği sünnet düğününde iki kardeşe armağan verdiği Kanlıca’daki Yalı ile bu çocuğun yaşayan bir tanık olarak 2024 yılında anlattığı anılarıyla tarihe not düşülüyor.

Atatürk’ün 1929 yılında halka hitaben söylev verdiği Sarıyer’deki ünlü Necmeddin Mola’nın Kocataş yalısının öyküsünü, içinde yaşayan, çocukluk günlerini geçiren üçüncü kuşak torun işadamı Necmeddin Kocataş’ın tanıklığıyla günümüze getiriyor.

Zarif Mustafa Yalısı’nın öyküsünü ve yazılı hatıratını, yalı içinde koşuşturmuş Selahattin Adil Paşa, gazeteci Sedat Simavi ve Kemal Ilıcak, yalılarında yaşanan olayların perde arkası öyküleri, perde önüne çıkarılırken gazetecilik tarihimize ışık tutuyor.

Cumhuriyet’in ilk kadın Başbakanı Tansu Çiller’in Yeniköy’deki; Başbakan Yardımcısı Erdal İnönü’nün Anadoluhisarı’ndaki yalısı çevresinde yaşanan yakın tarihin politik olayları, komploları arşivlerden çıkarılarak gün yüzüne çıkarılıyor.