Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Türkiye genelinde ailelerin ve bireylerin kazançlarını nerelere harcadığını ortaya koyan Hane halkı Bütçe Araştırması'nın 2025 yılı verileri çarpıcı sonuçları gün yüzüne çıkardı. Açıklanan resmi verilere göre, ülke genelinde hane halklarının tüketim amaçlı yaptığı harcamalar içinde en yüksek payı yüzde 29,3 ile konut ve kira harcamaları aldı. Son dönemde kira fiyatlarında yaşanan hareketlilik ve barınma maliyetlerindeki artış, vatandaşın bütçesindeki en büyük kalem haline geldi. Listenin ikinci sırasında yüzde 20,5 ile ulaşım maliyetleri yer alırken, yaşamın en temel gereksinimi olan gıda ve alkolsüz içecekler harcamaları ise yüzde 17,3 ile üçüncü sıraya yerleşti. Vatandaşların geleceğe yönelik yatırımları ve zorunlu ihtiyaçları arasında yer alan sigorta, finansal hizmetler, eğitim ve sağlık ise toplam bütçeden en düşük payı alan kalemler olarak dikkat çekti.
Gelir Seviyesi Bütçenin Rotasını Tamamen Değiştiriyor
Araştırma, en yüksek gelir grubu ile en düşük gelir grubu arasındaki harcama alışkanlıklarının uçurumunu net bir şekilde ortaya koydu. En düşük gelir grubunu oluşturan ilk yüzde 20'lik kesim, kısıtlı bütçesinin neredeyse tamamını barınma ve beslenmeye ayırmak zorunda kalıyor. Bu gruptaki haneler bütçelerinin yüzde 38,7'sini konut ve kiraya, yüzde 29,2'sini ise gıda harcamalarına harcıyor. Buna karşılık, en yüksek gelir grubundaki beşinci yüzde 20'lik kesim ise daha çok konfor ve ulaşıma yöneliyor. Yüksek gelirli haneler ulaşıma bütçelerinden yüzde 25 pay ayırarak düşük gelirli hanelere göre ulaşıma yaklaşık üç kat daha fazla pay ayırmış oluyor. Gelir kaynağı maaş ve ücret olanlar bütçelerinin yüzde 26,4'ünü kiraya verirken, kendi işinin sahibi olan müteşebbislerin bütçesinde ulaşım harcamaları yüzde 25,9 ile ilk sıraya tırmanıyor.
Tek Başına Yaşayanların Barınma Yükü Çok Daha Ağır
Hane halkı büyüklüğü de paranın harcandığı yerleri doğrudan etkileyen en önemli faktörlerden biri olarak öne çıkıyor. Yalnız yaşayan bireylerin omuzlarındaki barınma yükü, kalabalık ailelere kıyasla adeta ezici bir boyuta ulaşıyor. Verilere göre tek kişilik hane halkları, konut ve kira harcamalarına yüzde 41 gibi devasa bir pay ayırıyor. Hane halkı büyüklüğü 6 ve daha fazla kişi olan kalabalık ailelerde ise bu oran yüzde 24,4 seviyesine kadar geriliyor. Kalabalık aileler tek başına kişilere göre kiraya çok daha az oran ayırırken, bütçelerinin yüzde 23,7'sini doğrudan mutfak masraflarına yönlendiriyor. Yaşanan bu durum, tek başına şehir hayatına tutunmaya çalışan bireysel tüketicilerin ekonomik olarak çok daha hassas bir dengede yaşadığını tescilliyor.
Mutfaktaki En Büyük İsraf Taze Meyve Ve Sebzede Yaşanıyor
Bütçe harcamalarının detaylarında vatandaşın canını sıkan bir diğer önemli başlık ise mutfakta çöpe giden paralar oldu. Tüketim alışkanlıkları içinde israf edilen gıda grupları incelendiğinde, bütçeden büyük bir pay alan gıdaların doğru yönetilemediği görülüyor. Satın alınan gıdalar arasında en fazla israf olan gıda grubu yüzde 39,7 gibi yüksek bir oranla taze meyve ve sebzeler oldu. Çabuk bozulabilen bu ürünlerin ardından geleneksel mutfağımızın vazgeçilmezi olan ekmek yüzde 32,5'lik israf oranıyla ikinci sırada yer aldı. Kahvaltı sofralarının ve yemeklerin temelini oluşturan süt ve süt ürünleri ise yüzde 15,1 ile en çok israf edilen üçüncü gıda grubu olarak kayıtlara geçti. Bu veriler, bütçesini denkleştirmekte zorlanan hanelerin doğru alışveriş ve saklama yöntemleriyle ciddi bir tasarruf alanı yaratabileceğini gösteriyor.
