Türkiye'nin örtüaltı tarım ve yaş meyve sebze başkenti Antalya’da, üreticinin en büyük çıkmazı olan girdi maliyetlerinde son 10 yılın en dikkat çekici tablosu kayıtlara geçti.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı Temmuz 2026 Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi (Tarım-GFE) verilerini değerlendiren Antalya Ticaret Borsası (ATB) ve Antalya Tarım Konseyi (ATAK) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Çandır, aylık bazdaki artışın yüzde 0,2 ile tarihi bir eşiği işaret ettiğini vurguladı.
Sahadaki üreticinin maliyet yükünü yakından takip eden Çandır, “Temmuz ayı için açıklanan tarımsal girdi fiyat enflasyonunun bir önceki aya göre aylıkta son 10 yılın en düşüğü oldu. Bu rakam, endeksin ölçülmeye başlandığı 2015 yılından itibaren Temmuz ayları ortalamasının (2,43) ciddi düzeyde altında ilan edilmiştir” dedi. Yıllık bazda Tarım-GFE’nin yüzde 27,62 seviyesinde gerçekleştiğini aktaran Çandır, “Bu yıllık rakam, son 10 yılın Temmuz ayları ortalamasının (33,68) altında kalmıştır. Tarım-GFE yıllıkta son 6 yılın Temmuz aylarının altında ilan edildi. 10 yıllık Temmuz ayı ortalamalarına göre bakıldığında aylıkta ve yıllıkta ortalamanın altında artış göstermiştir” değerlendirmesinde bulundu.
Enerji Cephesi El Yakıyor, Gübrede Fiyatlar Geri Çekildi
Sera ve açık alan üretiminin yoğun yapıldığı bölgede maliyet kalemlerindeki zıt hareketlilik dikkat çekti.
Temmuz ayı verilerine göre aylık bazda tohum yüzde 0,74, ilaç yüzde 1,31, diğer kalemler yüzde 1,47 oranında artarken, tarımın ana giderlerinden enerjideki aylık yüzde 4,82’lik sıçrama üretici bütçesini zorladı. Buna karşılık gübrede yüzde -3,16, yemde yüzde -1,64 ve veteriner hizmetlerinde yüzde -1,05’lik gerileme kaydedildi. Yıllık pencereden bakıldığında ise gübre yüzde 33,07, enerji yüzde 30,04, tohum yüzde 29,92, yem yüzde 26,89, veteriner hizmetleri yüzde 22,70 ve ilaç yüzde 22,69 artış gösterdi.
Çiftçinin geleceğe dönük teknoloji ve makine yatırımlarını gösteren tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler kaleminde ise aylık yüzde 1,48, yıllık ise yüzde 20,53 artış yaşandı.
Üreticinin Satış Fiyatı Maliyetin Çok Gerisinde Kaldı
TÜİK’in Temmuz ayı Tarımsal Üretici Fiyat Endeksi (Tarım-ÜFE) verisinin aylık yüzde 2,31 ilan edildiğini hatırlatan Ali Çandır, “Geçmiş 15 yıllık Temmuz ayları ortalaması olan yüzde -0,23 ile karşılaştırıldığında ortalamanın ciddi üzerinde bir artış söz konusu olmuştur. Temmuz ayında Tarım-ÜFE yıllıkta ise yüzde 18,81’lik rakam ilan edilmişti. Geçmiş 15 yıllık ortalama olan yüzde 27,1 ile karşılaştırıldığında ortalamanın ciddi altında bir artış söz konusu olmuştur. Tarımsal girdi maliyetlerinin aynı dönemdeki yüzde 33,68’lik ortalama artışıyla karşılaştırıldığında tarımsal faaliyetlerde bulunanların uzun yıllar boyunca yıllık kayıpları açıkça ortaya çıkmaktadır” dedi.
Sanayi ve Tüketici Enflasyonu Tarımı Geride Bıraktı
Tarım sektörünün dış etkenlere karşı hassasiyetine değinen Çandır, yurtdışı üretici enflasyonu YD-ÜFE’nin Temmuz ayında aylık yüzde 2,51 ve yıllık yüzde 29,67 arttığını şu sözlerle aktardı:
“Uzun yıllar ortalamasının aylıkta yüzde 1,71 ve yıllıkta da yüzde 27,82 olduğu hatırlanırsa ortalamaların üstünde artışlar ilan edildiği anlaşılmaktadır” uyarısında bulundu. Yurtiçi üretici enflasyonu Yİ-ÜFE’nin aylık yüzde 1,52 ve yıllık yüzde 27,83 olduğunu bildiren Çandır, “Üretici düzeyindeki gıda kalemi ise aylık yüzde 0,47 ve yıllık ise yüzde 33,41 artmıştı. Bu durum, Temmuz ayında tarıma dayalı imalat sanayiindeki enflasyonun, tarımdan daha yüksek seyrettiğini göstermektedir” ifadelerini kullandı. Üretici kanadındaki bu dengelere karşın tüketici enflasyonu TÜFE’nin aylık yüzde 1,78 ve yıllık yüzde 31,75 arttığını hatırlatan Çandır, “Bu rakamlar, 5 yılın en düşük rakamları olurken ortalama aylık yüzde 1,09 ve yıllık yüzde 18,87 olan TÜFE’den hala çok ciddi düzeyde yukarıda seyretmektedir.”
Pazar Tezgahı Isınırken Çiftçi Enflasyon Kalkanı Oldu
Tüketici sepetinde gıda fiyatlarının hız kesmediğini ortaya koyan verilerde, tüketici tarafındaki gıda enflasyonunun Temmuz’da aylık yüzde 1,61 ve yıllık yüzde 37,52 olarak kayıtlara geçtiği görüldü.
İşlenmemiş gıda enflasyonunun aylık yüzde 2,37 ve yıllık yüzde 39,69 seviyesinde gerçekleştiğini belirten Çandır, doğrudan tüketiciyi vuran yaş meyve sebze enflasyonunun aylık yüzde 5,39 ve yıllık yüzde 41,84 arttığına işaret etti. Tablonun tarım sektörünün tek başına enflasyonu göğüslediğini kanıtladığını belirten Başkan Çandır, “Ekonomik sektörler içerisinde tarım, dezenflasyon sürecine hem tedarik hem de ürün tarafında ciddi olumlu etkiler yapmaya devam etmiştir. Özellikle yıllık yüzde 18,81 artan tarımsal üretici fiyatları, TÜFE’nin yarısına yakın bir artış göstermiştir. Enflasyonun gıda bölümdeki tarım tedarik ve ürün piyasalarında tüketici enflasyonunun ciddi altında artışlar olması dikkat çekicidir ve politika üreticileri tarafından mutlaka dikkate alınmalıdır” dedi.
