Antalya’nın Konyaaltı ilçesindeki Sarısu-Tünektepe teleferik hattında 12 Nisan 2024 tarihinde meydana gelen ve Türkiye’yi yasa boğan kaza, teknik bakımsızlığın ve denetimsizliğin ne derece ağır sonuçlar doğurabileceğini gözler önüne sermişti. Ramazan Bayramı tatilinin yoğunluğunda yaşanan olayda, hattın 5 numaralı direğinde bulunan kule flanş bağlantılarındaki cıvataların korozyon ve bakımsızlık nedeniyle kopması sonucu direk devrilmişti. Devrilen direğin makara sistemine takılan 8 numaralı kabinin tabanı çarpmanın şiddetiyle tamamen parçalanmış; kabin içerisinde bulunan 54 yaşındaki Memiş Gümüş kayalık alana düşerek hayatını kaybetmiş, 2'si çocuk 7 kişi ise ağır yaralanmıştı.
23 Saatlik Kurtarma Operasyonu ve Ağır Yargı Bilançosu
Fasılalara ayrılan sistemin otomatik olarak durmasıyla birlikte 24 ayrı kabinde bulunan 174 kişi metrelerce yükseklikte mahsur kalmıştı. AFAD koordinasyonunda, TSK, Emniyet, Sahil Güvenlik ve arama kurtarma ekiplerinden oluşan 500'den fazla personelin katıldığı ve 7 helikopterin aralıksız görev yaptığı tarihi operasyon yaklaşık 23 saat sürmüş, mahsur kalan vatandaşların tamamı havadan tahliye edilmişti. Olayın ardından başlatılan soruşturmada bilirkişi heyeti; makara sistemlerindeki kasnakların aşındığını, cıvataların periyodik bakımının aksatıldığını ve kaza öncesinde sistemin teknik uyarı sinyalleri vermesine rağmen bayram yoğunluğu gerekçesiyle operasyonun durdurulmadığını saptamıştı. Antalya 6. Ağır Ceza Mahkemesi'nde görülen davada ise aralarında ANET yöneticilerinin de bulunduğu 8 sanık "bilinçli taksirle ölüme ve yaralamaya neden olma" suçundan 3 yıl 4 ay ile 7 yıl 6 ay arasında hapis cezalarına çarptırılmıştı.
Mekanik ve Elektromekanik Tehlike: Ruhsatlandırma Hayati Önemde
Antalya'da acısı dün gibi taze olan bu felaketin ardından TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) ile TMMOB Makina Mühendisleri Odası (MMO), benzer acıların bir daha yaşanmaması adına "Teleferik, Telesiyej, Teleski Gibi Kablolu Taşıma Sistemlerinin Güvenli Kullanımı İçin Ruhsatlandırılmalı ve Periyodik Muayenesi Eksiksiz Olarak Yapılmalıdır!" başlığıyla kapsamlı bir ortak açıklama yayımladı.
Açıklamada, turizm, ulaşım ve rekreasyon amacıyla yaygınlaşan bu sistemlerin yüksek hat açıklıkları, sürekli hareket halinde olan taşıyıcı halatları, karmaşık tahrik ve fren mekanizmaları sebebiyle diğer iş ekipmanlarına kıyasla çok daha yüksek risk potansiyeline sahip olduğu vurgulandı. Tesislerin kurulumu ve işletmeye alınması sürecinde ruhsatlandırma işlemlerinin formaliteden ibaret görülmemesi gerektiği aktarılarak, ulusal ve uluslararası standartlara uygunluk sağlanmadan, test ve kabul süreçleri tamamlanmadan işletmeye açılan tesislerin telafisi imkansız güvenlik riskleri barındırdığına dikkat çekildi.
"Periyodik Muayene Maliyet Unsuru Görülerek Ertelenemez"
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan tebliğ çerçevesinde 23 Temmuz 2009'dan bu yana ruhsat aşamasındaki teknik denetim ve uygunluk değerlendirmesinde EMO ve MMO'nun yetkili kılındığı anımsatıldı. Ayrıca 25 Nisan 2013 tarihli İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği gereği bu tesislerin en az yılda bir defa detaylı periyodik muayeneden geçirilmesinin yasal zorunluluk olduğu belirtildi.
Söz konusu muayenelerin taşıyıcı halatlardan direklere, bağlantı elemanlarından mekanik aksamalara, tahrik ve fren sistemlerinden otomasyon altyapısına kadar yolcu güvenliğini etkileyen tüm unsurları kapsadığını belirten meslek odaları, sahadaki ihmallere işaret etti. Bazı işletmelerde periyodik muayenelerin zamanında yaptırılmadığı veya "maliyet unsuru" ve "operasyonel aksama" olarak görülüp ertelendiği ifade edilerek, bu tür yaklaşımların geçmişte yaşanan kazalarda olduğu gibi felaketlere zemin hazırladığı vurgulandı.
2027 Akreditasyon Şartı ve Kamusal Denetim Vurgusu
1 Ocak 2027 tarihi itibarıyla kablolu taşıma sistemlerinde akreditasyon zorunluluğunun başlayacağını duyuran EMO ve MMO, bu adımla birlikte kontrollerin uluslararası kabul gören standartlara kavuşacağını dile getirdi. Yetkili kurumların denetim faaliyetlerini aralıksız sürdürmesi ve tespit edilen uygunsuzluklarda tavizsiz yaptırım uygulaması gerektiği kaydedildi. Süreçlerin şeffaf, izlenebilir ve kamuoyuyla paylaşılabilir olması gerektiğini savunan meslek odaları, ortak açıklamalarını şu net ifadeyle tamamladı: “Denetim kamusal bir görevdir, piyasanın insafına bırakılamaz. Kamu güvenliğini doğrudan ilgilendiren bu sistemlerde kamusal denetim mekanizmalarının eksiksiz uygulanması vazgeçilmezdir. Tüm kurumları, işletmecileri ve yetkilileri mevzuata uymaya ve kamu güvenliğini her şeyin üstünde tutmaya davet ediyoruz.”
