Sivas’ta, geçmişte düğünlerin vazgeçilmez unsurlarından biri olan Zara gelin ve damatlıkları, yerini modern beyaz gelinlikler ve takım elbiselere bırakmış durumda. Bu değerli kültürel miras, artık tozlu sandıklarda anılmakta.
Zara Gelin ve Damatlıkları
Sivas’ın köy ve kasabalarında uzun yıllar boyunca tercih edilen Zara gelin ve damatlıkları, el emeği göz nuru ile hazırlanırdı. Bu geleneksel kıyafetler, özel günlerde şıklığı ve özgünlüğü temsil ederdi. Ancak, modernleşmenin etkisiyle genç nesil arasında popülerliğini yitirdi.
Didem Gülle, Sivas Olgunlaşma Enstitüsü Halk Bilimi usta öğreticisi, bu konuda şu değerlendirmeyi yaptı: “Zara gelin ve damatlıkları, asırlardır süregelen bir kültürdür. Ancak köylerde artık yoğun olarak tercih edilmediği ve günümüz şartlarına uygun kıyafetlerin tercih edildiği görülüyor.”
Geleneksel Kıyafetler İçin Özel Projeler
Didem Gülle, “Hepimiz bir kilimin desenleriyiz - Sivas Yöresinde Geleneksel Giyim Kuşam” adlı projeleri hakkında bilgi verdi. 2019 yılında başlanan proje, 2022 yılında lansman programı ve akademik bir yayın ile tamamlandı. Bu projeyle Sivas’ın çeşitli ilçelerine ait kıyafetler yeniden hayat buldu. Zara ilçesine ait kıyafetler, bu projede önemli bir yer tuttu.
Zara Gelin Kıyafeti
Zara gelin kıyafetinin başlığına “Tozak Başlığı” denir. Bu başlık, tavuk, horoz ve kaz gibi hayvanların tüyleriyle doğal boyalarla renklendirilir. Kadife bez etrafında çevrilen bu tüyler, başa oturtulur. Ayrıca, bu tüylerin altına çeşitli gümüş ve altın aksesuarlar eklenir; bu da nazardan korunma ve insanların statüsünü belirlemede yardımcı olur.
Tozak Başlığı’nın renkleri de sembolik anlamlar taşır:
- Yeşil renk; muradı ve soyluluğu
- Beyaz renk; iffeti
- Kırmızı renk; mutluluğu
- Mor renk; neşeyi temsil eder.
Kıyafetin önlüğündeki göz motifi ise nazardan korunma amacı taşır. Kıyafetin geometrik desenleri, evrenin bütünlüğünü simgelerken, arka kısmındaki lale motifi zariflik ve aşkı temsil eder.
Damat Kıyafetinin Özellikleri
Damat kıyafetinin başlığı renkli ve asil bir görünüm sergiler. Damatlar, bu başlığı düğünden sonra gündelik yaşamlarında da kullanırlar. Damat kıyafetinin pantolonuna “Zıvga” denir ve bu kıyafetin üstü çeşitli geometrik motiflerle süslenir. Çarıklar, manda ve öküz derisinden yapılır ve çeşitli aksesuarlarla tamamlanır. Çoraplar da nazardan korunmak için özel motiflerle süslenmiştir. Örneğin, Zara gelin çoraplarında çengel motifi ve eli belinde motifi görülür; bu motifler, doğurganlık ve nazardan korunma anlamına gelir.
Geleneksel Kıyafetlerin Geleceği
Didem Gülle, geleneksel kıyafetlerin artık sandıklarda yer aldığını belirtiyor. “Geleneksel kıyafetler, asırlık gelin ve damatlıkları temsil eder. Ancak köylerde bu kıyafetler artık tercih edilmiyor. Günümüzün modern kıyafetleri, bu geleneksel kıyafetlerin yerini aldı,” dedi.
