Antalya'nın Elmalı ilçesine bağlı Söğle Mahallesi'nde, Kızlar Sivrisi Dağı eteklerindeki yaklaşık 2000 rakımlı yaylalarda Yörük kültürünün gastronomi miraslarından biri yaşatılıyor.
Keçi ve koyun sütünden tamamen geleneksel yöntemlerle hazırlanan ünlü Söğle peyniri, lezzetini ve aromasını antik dönemden günümüze ulaşan yaklaşık 12 metre derinliğindeki taş kuyularda kazanıyor. Kuyularda tam 4 ay boyunca olgunlaşmaya bırakılan peynirler, sürenin dolmasıyla birlikte çıkarılarak sofralara ulaştırılıyor.
Peynirin asırlık üretim aşamalarını detaylarıyla anlatan Elmalı Belediyesi Kültür, Sanat ve Sosyal İşler Müdürü Durmuş Altan, yüksek rakımlı yaylalarda beslenen keçilerden sağılan sütün yaklaşık 40 derecede kaynatıldığını aktardı. Özel bir mayayla mayalanan peynirin rendelenip tuzlanmasının ardından 'keskiç' adı verilen geleneksel aletle sıkıştırılarak kuyulara indirildiğini belirten Altan, 4 aylık zorlu bekleyişin ardından ürünün tüketime hazır hale geldiğini kaydetti.
Elmalı'nın UNESCO Korumasındaki Mirası Tescillenecek
Binlerce yıllık Yörük geleneğinin ürünü olan Söğle peynirinin uluslararası alanda hak ettiği değeri bulması için tescil adımları da hızlandırıldı. Ürünün UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi kapsamına alındığını hatırlatan Durmuş Altan, "İnşallah coğrafi işareti de aldığımızda Söğle peyniri uluslararası bir peynir olacak" diye konuştu.
Yıllardır yaylada geleneksel yöntemle üretim yapan yöre halkından Ayşe Temizöz ise lezzetin sırrını doğal aşamalara borçlu olduklarını vurguladı. Koyun ve keçi sütünü önce ılıştırdıklarını, ardından el makinesiyle çekip kaymağını ayırdıktan sonra peyniri pişirdiklerini anlatan Temizöz, tuzlanan ürünleri keçi derisine basıp yerin altına indirdiklerini belirterek, "Kuyumuza atarız, 4 ay durur. Çok lezzetli olur" dedi.
19 İlçenin Yöresel Peynirleri Kayıt Altına Alınıyor
Öte yandan Antalya Büyükşehir Belediyesi Kent Tarihi, Tanıtımı ve Turizm Dairesi Başkanlığı da bölgedeki gastronomi zenginliğini korumak adına 'Antalya Yerel Peynirleri Envanteri ve Gastronomi Mirası Projesi'ni hayata geçirdi.
Kentin 19 ilçesinde köyleri ve yaylaları tek tek ziyaret ederek geleneksel üretim tekniklerini incelediklerini ifade eden Daire Başkanı Ekrem Savaş, üretici hikayelerini de bu çalışmaya kattıklarını söyledi.
Yapılan çalışmanın sadece bir veri toplama işi olmadığını vurgulayan Savaş, "Antalya'nın yerel peynirleriyle ilgili envanter oluşturacağız. Bunu sadece bir veri olarak görmemeliyiz. Antalya'nın kültürünü, özellikle Yörüklerin kültürünü bugüne taşıyarak kalıcı olmasını sağlayacağız" diye konuştu.
Meraların Korunması ve Yaylacılığın Geleceği
Geleneksel peynir üretiminin hayvancılığın sürdürülebilirliği ile doğrudan bağlantılı olduğuna dikkati çeken Ekrem Savaş, üretim sahalarındaki zorluklara değindi.
Doğal yaşam alanlarının korunmasının önemine işaret eden Savaş, "Yöre halkı süt elde etmek için hayvancılık yapıyor. Meralarımız ve yaylalarımız var. Bunlarla ilgili çok ciddi problemler yaşanıyor. Halkımızın yanında olduğumuzu hissettirmemiz, onların dertlerine ve sorunlarına çözüm bulmamız gerekiyor" diye konuştu.
COP31 Antalya sürecinde meraların, yaylaların ve üreticilerin karşılaştığı sorunların daha da görünür olduğunu kaydeden Savaş, kırsal üretimin desteklenmesinin kültürel mirasın geleceği için şart olduğunu belirtti.
Söğle Peyniri Festivali Adımı
Yürütülen kapsamlı proje kapsamında kentin tüm peynir çeşitliliğini bir araya getiren 'Antalya'nın Peynirleri' adlı bir kitabın yayımlanması planlanıyor. Söğle peynirini geniş kitlelerle buluşturmak amacıyla bölgede Söğle Peynir Festivali düzenlenmesi de hedefleniyor.
