COP31 Türkiye Antalya etkinlikleri kapsamında, Yeşil Bölge Dirençli Şehirler G2 Hub’ı Antalya Büyükşehir Belediyesi Pavilyonu’nda düzenlenen “Kamu Binalarında Enerji Dönüşümü Nasıl Gerçekleştirilebilir?” başlıklı panelde binalardaki enerji kayıpları, yalıtım standartları ve denetim eksiklikleri masaya yatırıldı. 10 Kasım’da gerçekleştirilen panelde konuşmasına Ulu Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü saygı ve özlemle anarak başlayan Akdeniz Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi ve Makina Mühendisleri Odası (MMO) Antalya Geçmiş Dönem Şube Başkanı Prof. Dr. İbrahim Atmaca, iklim krizinin sonuçları yerine kök nedenlerine odaklanılması gerektiğini söyledi.
‘SANAYİ KADAR BİNALARDA DA ENERJİ TÜKETİYORUZ’
Küresel krizler karşısında insanlığın ne kadar çaresiz kaldığının COVID-19 pandemisiyle net biçimde görüldüğünü hatırlatan Prof. Dr. İbrahim Atmaca, iklim krizinin en temel kök nedeninin karbon salımları olduğunu belirtti. Türkiye’nin enerji tüketim verilerini paylaşan Atmaca, odak noktasının binalar olması gerektiğini şu sözlerle ifade etti:
“Türkiye olarak sanayide kullandığımız kadar enerjiyi maalesef binalarda kullanıyoruz. Binalarda yıllık enerji tüketimimiz 42-43 milyon ton eşdeğer petrole (TEP) ulaşmış durumda. Bunun 29 milyon TEP’lik büyük bölümünü konut tipi binalarda, 13 milyon TEP’ini ise iş yeri, ofis, turizm ve kamu binalarında harcıyoruz. Bu tablo, Türkiye’nin odak noktasının kesinlikle binalar olması gerektiğini net olarak ortaya koyuyor.”
‘PROJEDE ÖZEL CAM GÖRÜNÜYOR AMA DENETLEYEN YOK’
Türkiye’nin 2007’deki Enerji Verimliliği Kanunu, 2008’deki Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği ve 2053 Net Sıfır hedefiyle kağıt üzerinde net bir yol haritası bulunduğunu kaydeden Atmaca, 2025 yılı itibarıyla 2 bin metrekareyi geçen binaların “neredeyse sıfır enerjili” olmak zorunda olduğunu hatırlattı.
2024 yılında revize edilen yalıtım yönetmeliğiyle Türkiye’nin dört iklim bölgesinden altı iklim bölgesine çıkarıldığını ve ısı kaybı sınırlarının aşağı çekildiğini belirten Atmaca, uygulamadaki denetim açığını şöyle eleştirdi:
“Şu anda esas takıldığımız yer camlar. Eski yönetmelikte metrekarede 2,4 watt/kelvin ısı geçişine izin verilirken, yeni sistemde bu değer yüzde 25 düşürülerek 1,8’e çekildi. Bunu ancak ‘Low-E’ dediğimiz kaplamalı camlarla ya da katmanlı camlarla sağlayabiliriz. İşte bizim asıl sınavımız burada başlıyor: Bunu ne kadar denetliyoruz? Projelerde bu camlar yazıyor ama sahada gerçekten kullanıldığına dair herhangi bir emare maalesef yok.”
‘KAMU BİNALARINDA OTOMASYON VAR AMA BAŞINDA YETKİN PERSONEL YOK’
Özellikle kamu binalarında doğru kurgulanan bir otomasyon sistemiyle yüzde 30’a yakın enerji tasarrufu sağlanabileceğine işaret eden Atmaca, kamu kurumlarındaki işletme zafiyetlerine dikkat çekti:
- Kamu binalarının çoğunda otomasyon bulunmadığını, olanlarda ise doğru işletme stratejisinin ve SCADA ekranlarını okuyup yönetecek yetkin personelin olmadığını vurguladı.
- Pandemiyle birlikte havalandırma bilinci artsa da binalarda hâlâ içerdeki insan sayısına göre değişen “varlık kontrolü” yerine sabit hava debisiyle çalışıldığını, yanlış seçilen ısı geri kazanım cihazlarının ise içeriye nem yükleyerek ters etki yarattığını belirtti.
- Antalya bölgesinde özellikle AVM’lerde ısı pompalarının yaygın kullanıldığını ancak kullanılan yeraltı suyunun tekrar yeraltına basılmamasının (re-enjekte edilmemesinin) çok büyük bir çevre ve kaynak sorunu yarattığını kaydetti.
‘NASIL OLSA GÜNEŞTEN ÜRETİYORUM DİYE HUNHARCA HARCANIYOR’
Enerji dönüşümünde yalnızca güneş enerjisi santrallerine (GES / Solar PV) odaklanılmasının iki büyük handikap yarattığını dile getiren Prof. Dr. Atmaca, yurttaşların ve kurumların yenilenebilir enerjiye yaklaşımındaki hatayı şu sözlerle özetledi:
“Yenilenebilir enerji denince en kolay ulaştığımız yöntem güneş panelleri ancak burada iki temel sorun görüyorum. Birincisi; kullanıcı ‘nasıl olsa elektriği güneşten üretiyorum’ diyerek çok hunharca enerji harcama yönüne gidebiliyor. İkincisi ise bir teşvik çıktığında doğrudan sadece güneş paneline yöneliyor. Güneş enerjisine elbette karşı değiliz; fakat önce binanın mevcut enerji tüketimini düşürmeli, ardından doğru işletme stratejilerini kurmalı ve ancak artakalan enerji ihtiyacını yenilenebilir enerjiyle çözmeliyiz. Türkiye olarak güçlü bir mühendislik tecrübemiz ve iyi regülasyonlarımız var; ancak en zayıf yönümüz izleme (monitoring) yapmamamız ve denetim sıkıntılarımızdır. Yüksek ilk yatırım maliyetleri de önümüzdeki en büyük tehdit olarak duruyor.”
