Antalya’nın İbradı ve Akseki ilçelerinde, Osmanlı döneminden günümüze kadar gelen ve adeta bir zaman yolculuğu yaşatan tarihi düğmeli evler, nostaljik bir atmosfer sunuyor. Bu evler, kadınlar için ince, erkekler için tok ses çıkartan motifli tarihi kapı tokmaklarıyla dikkat çekiyor.
Yaklaşık 150-300 yıllık bu evlerin kapılarında, dövme demirden yapılan ve her biri sanat eseri sayılabilecek tokmaklar bulunuyor. Bu tokmaklar, ev halkının gelen misafirlerin cinsiyetine göre kıyafetlerine dikkat etmesini sağlamak amacıyla ustalarca yapılmış. İki farklı tokmak, eve gelen misafirin cinsiyeti konusunda ev sahibine bilgi veriyor.
Ormana Mahallesi’nde bulunan bu evlerde, tok ses çıkartan tokmak eve gelen misafirin erkek, tiz ses çıkartan diğer tokmak ise kadın olduğu anlamına geliyor. Bu yöntem, adeta bir görüntülü kapı sistemi olarak kullanılıyor ve ev sahipleri, kapıyı çalan misafirlerini görmeden kadın ya da erkek olup olmadığını anlayabiliyorlar.
Ormana’da alternatif turizm işletmeciliği yapan Tolga Özgüven, bu geleneklerin halen sürdürüldüğünü belirtiyor. Özgüven, 'Ormana'da bulunan tarihi düğmeli evlerinin kapılarındaki bulunan iki tokmaktan kalın ses çıkaranını erkekler, ince ses çıkaranını ise kadınlar çalıyor. Böylece evdekiler gelen misafirin erkek mi kadın mı olduğunu anlayabiliyor' diye konuştu.
Çıkan sesi ev halkı biliyor
Özgüven, 'Bu düğmeli evler ilk yaşam alanlarıdır. Daha sade kapılarla başlamış fakat son 150-200 yıl önce ahşap oymacılığı eklentileri kapıların üzerlerine ilave edilmiş. Baktığınız zaman her bir kapının tarihi, tarihçesi, desenlerinin dili var. Kapılara baktığınız zaman hayat ağacı motifleri, kaplumbağa kafası, kolları, uzun hayatı sembolize eden detaylar gözüküyor. Bu tarihi kapılarda sağ ve sol kapıda tokmaklar bulunmaktadır. Her ne kadar birbirine benzese de farklı ses çıkarırlar. Geleneksel olaraktan sağdaki tokmaklar erkekler, soldaki tokmaklar ise bayanlar için kullanılıyor. Ses tınısı farklıdır. Çıkan sesi ev halkı biliyor. Sese göre kapıdakinin erkek veya bayan olduğunu biliyor. Eğer gelen bir erkekse evin hanımı örtünüyor. Gelen bir bayan ise evin hanımı kapıyı açıyor' dedi.
Kapı tokmakları ile başka geleneklerimiz de var
Özgüven, 'Burası Osmanlı'ya bağlı bir köy olmasından dolayı daha sonrasında zil sistemleri ufak tefek değişimler görmüş ve çevirmeli zır zır ziller ilaveler yapılmış. Kapılara cumhuriyetin habercisi ay yıldızlı motifler işlenmiş. O dönemde Harf Devrimi bölgeye gelmediğinden dolayı kapıların kimlerin yaptığı Osmanlıca olarak kapıların üzerine yazılmıştır. Kapı tokmakları ile başka geleneklerimiz de var. Kapıyı çalınca evde kimse olmayınca kapı tokmağına herhangi bir şey asılarak eve bir misafirin geldiğini anlayabilirler' şeklinde konuştu.
Bu geleneğimiz yeni değil
200 yıllık tarihi düğmeli evde yaşayan 73 yaşındaki Nermin Aldemir ise, 'Bu geleneğimiz yeni değil. Bu geleneğimiz eskiden kalma bir gelenektir. Ormana da bu sistem tarihi düğmeli evlerin hepsinde var ve bu geleneklerimiz devam etmektedir. Kapı tokmağı çalınca kapıyı evin ikinci katından ip çekerek açıyoruz. Ayrıca evin üst kadında da tahtanın arasında bulunan delikten kimin geldiğini görebiliyoruz' dedi.
