Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), yalnızca çocukluk döneminde görülen bir durum olarak değerlendirilmiyor. Yetişkinlikte de devam edebilen bu nörogelişimsel durum, günlük planlamadan iş yaşamına, finansal kararlardan ikili ilişkilere kadar birçok alanı etkileyebiliyor. Çocukluk döneminde dışa yansıyan hareketlilik, yetişkinlikte yerini zihinsel huzursuzluğa ve sürekli bir şeylerle uğraşma ihtiyacına bırakabiliyor. Yetişkinlerde DEHB belirtilerinin çoğu zaman göz ardı edildiğine dikkat çekerek günlük yaşamda karşılaşılan güçlükler ve baş etme yöntemleri hakkında değerlendirmelerde bulundu.
Yetişkinlerde DEHB Belirtileri Nasıl Görülüyor?
Çocukluk döneminde yerinde duramama ve sürekli hareket halinde olma şeklinde görülen belirtiler, yetişkinlikte farklı biçimlerde ortaya çıkabiliyor. Uzun süre oturmakta zorlanma, bacak sallama, kalem çevirme ve zihinsel hareketlilik bu belirtiler arasında bulunuyor. DEHB'nin merkezinde planlama, organizasyon, öncelik belirleme, dürtü kontrolü ve duygu düzenleme güçlüklerinin bulunduğunu belirtti. Bireylerin yapmaları gereken sorumlulukları bilmelerine rağmen harekete geçmekte zorlanabildiğini aktaran Deniz, zaman algısındaki güçlüklerin de günlük yaşamı etkilediğini ifade etti. İşleri son dakikaya bırakma, randevulara geç kalma ve verilen süreyi doğru hesaplayamama bu sorunlar arasında yer alıyor.
DEHB İş ve Özel Hayatı Nasıl Etkiliyor?
DEHB, günlük sorumlulukların yanı sıra profesyonel yaşamda da çeşitli aksamalara neden olabiliyor. Rutin işlerin ertelenmesi, ayrıntıların gözden kaçırılması ve yönergelerin unutulması çalışma hayatını zorlaştırabiliyor. Kişiler, işleri ancak son dakikada oluşan zaman baskısıyla tamamlamaya çalışabiliyor. Bu durum yoğun stres ve tükenmişlik hissini beraberinde getirebiliyor. Ev, çalışma masası ve araç gibi alanlarda sürekli dağınıklık yaşanması da günlük yaşamı etkiliyor. Anahtar, cüzdan ve telefon gibi eşyaların sık sık kaybedilmesi, kişinin günlük enerjisini tüketebiliyor. DEHB'nin finansal sonuçları da bulunuyor. Dürtüsel alışverişler, bütçe planlamasında güçlük ve fatura ödemelerinin unutulması maddi sorunlara yol açabiliyor. Deniz, DEHB'li bireylerin iş yerinde zaman zaman ilgisiz, tembel veya sorumsuz olarak değerlendirilebildiğini belirtti. Bu tür olumsuz etiketlemelerin kişinin özgüvenini ve iş motivasyonunu zedeleyebildiğini söyledi.
İkili İlişkilerde Unutkanlık ve Duygu Kontrolü Sorunları
DEHB'nin etkileri romantik ilişkilerde ve ortak yaşamda da hissedilebiliyor. Partner konuşurken dikkatin başka yere kayması, söylenenlerin unutulması veya dinlemiyormuş gibi görünmek karşı tarafta yanlış anlaşılmalara neden olabiliyor. Bu durumun zaman zaman “Beni umursamıyor” veya “Sevgisi azaldı” şeklinde yorumlanabildiğini belirten Deniz, duygu düzenleme güçlüklerinin de ilişkileri zorlaştırabileceğini ifade etti. Ani öfke patlamaları, fevri sözler ve ev işlerinin takibinde yaşanan aksamalar çiftler arasında gerginlik oluşturabiliyor. Günlük sorumlulukların paylaşılması ve ortak yaşamın planlanması da bu süreçte önem kazanıyor.
DEHB ile Baş Etmek İçin Neler Yapılabilir?
Yetişkinlerin günlük yaşamlarını kolaylaştırmak için bazı pratik yöntemlerden yararlanabileceğini belirtti. Her şeyi akılda tutmaya çalışmak yerine alarm, not kağıtları ve akıllı telefon hatırlatıcılarının kullanılmasını öneren Deniz, büyük görevlerin küçük parçalara ayrılmasının erteleme davranışını azaltabileceğini söyledi. Yaşanan aksaklıklarda kişinin kendisini suçlamak yerine çözüm odaklı düşünmesinin önemini vurgulayan Deniz, şu önerilerde bulundu: Günlük görevleri küçük ve yönetilebilir parçalara ayırmak, randevular ve sorumluluklar için alarm ve hatırlatıcı kullanmak, önemli notları görünür alanlara yerleştirmek, günlük işleri öncelik sırasına göre planlamak, ani öfke anlarında kısa süreliğine ortamdan uzaklaşıp sakinleşmek, ikili ilişkilerde suçlayıcı dil yerine destekleyici iletişim kurmak.
Dürtüsel Harcamalara Karşı 24 Saat Kuralı
DEHB'li bireylerde dürtüsel alışverişler ve bütçe yönetimi güçlükleri de görülebiliyor. Finansal kararların daha kontrollü alınabilmesi için bazı önlemlerin yararlı olabileceğini belirtti. İnternet alışverişlerinde ödeme onayından önce 24 saat beklenmesini, mağazalarda da alışveriş kararı öncesinde kısa bir mola verilmesini doktorlar tavsiye etti. Faturaların otomatik ödemeye bağlanması ve harcamaların bütçe planlayıcılarıyla takip edilmesi de finansal süreçlerin düzenlenmesine yardımcı olabiliyor.
DEHB Tedavisinde Bütüncül Yaklaşım Önem Taşıyor
DEHB'yi anlamanın yaşanan güçlükleri görmezden gelmek anlamına gelmiyor, ilişkilerde her iki tarafın da ihtiyaçlarını ifade etmesi ve sorumlulukları paylaşmasının önemine dikkat çekti. Doktorlar davranışsal yöntemlerin psikoterapi sürecinde kişinin ihtiyaçlarına göre ele alınabildiğini, psikiyatrik değerlendirme ile psikoterapinin eş zamanlı yürütülmesinin yaşam kalitesini artırabileceğini ifade etti. Yetişkinlikte DEHB'nin doğru değerlendirilmesi ve kişiye uygun destek yöntemlerinin belirlenmesi, günlük yaşamın daha düzenli yönetilmesine katkı sağlayabiliyor.
