Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Avrupa Birliği ülkeleriyle eş zamanlı olarak gerçekleştirdiği "İş ve Aile Yaşamının Uyumu" araştırmasının 2025 yılı sonuçlarını paylaştı. 18-74 yaş grubundaki 59 milyon 127 bin kişiyi kapsayan araştırma; çocuk, torun, hasta ve engelli yakınlarına bakmakla yükümlü olan bireylerin çalışma hayatındaki yerini ve karşılaştıkları zorlukları tüm çıplaklığıyla belgeledi.
Nüfusun Yüzde 43’ü Bakım Sorumluluğu Taşıyor
Araştırma sonuçlarına göre, Türkiye'de 18-74 yaş grubundaki nüfusun yüzde 43,1'i bir başkasının bakım sorumluluğunu üstlenmiş durumda. Cinsiyet kırılımına bakıldığında bu sorumluluğun kadınlarda yüzde 45,6, erkeklerde ise yüzde 40,6 olduğu görülüyor. Bu veriler, toplumun büyük bir kesiminin profesyonel hayatının yanı sıra ev içinde de aktif bir bakım mesaisi yürüttüğünü kanıtlıyor.
Bakım Yükü Kadını İşten Uzaklaştırıyor, Erkeği Kamçılıyor
İşgücüne katılma oranlarında bakım sorumluluğu, kadın ve erkek üzerinde taban tabana zıt bir etki yaratıyor. Bakım sorumluluğu olmayan kadınların işgücüne katılımı yüzde 41,7 iken, bakım yükü binen kadınlarda bu oran yüzde 37,8’e düşüyor. Bakım sorumluluğu olmayan erkeklerde işgücüne katılım yüzde 70,0 iken, bu sorumluluğu olan erkeklerde oran yüzde 86,0’a fırlıyor. Genel tabloda ise bakım sorumluluğu olanların işgücüne katılma oranı yüzde 60,5 ile genel ortalamanın (yüzde 58,2) üzerinde seyrediyor.
Profesyonel Hizmet Lüks Oldu
Araştırmanın en çarpıcı sonuçlarından biri, kurumsal bakım hizmetlerine erişimin düşüklüğü oldu. İstihdamda olup 15 yaş altı çocuk bakımıyla ilgilenenlerin yüzde 83,0’ı herhangi bir profesyonel bakım hizmeti kullanmıyor. Kurumsal bakım merkezi kullananların oranı sadece yüzde 14,0’da kalırken, evde ücretli bakım hizmeti alanların oranı yüzde 1,6 olarak kaydedildi. Yetişkin bakımında ise tablo daha da ağır; çalışanların yüzde 79,3’ü herhangi bir hizmet almadan bu süreci yönetiyor.
"Pahalı" ve "Kendim Bakarım" Tercihi
Çalışanların profesyonel hizmet almama nedenleri arasında ekonomik ve kültürel faktörler başı çekiyor. Hizmet almayanların yüzde 50,8'i bakımı kendisi veya eşiyle yürütürken, yüzde 17,6’sı maliyetlerin yüksekliğini temel engel olarak görüyor. Büyükanne ve büyükbaba desteği ise yüzde 5,5’lik bir dilimi oluşturuyor.
Bakım hizmeti kullanmayanların yüzde 72,6'sı ihtiyaç duymadığını belirtirken, yüzde 17,9'u yüksek maliyetten şikayetçi. Ulaşılabilir mesafede merkez bulamayanların oranı ise yüzde 5,3.
En Büyük Kabus: Uzun Çalışma Saatleri
İş ve aile yaşamını dengelerken zorluk yaşadığını belirten 4 milyon 303 bin kişinin en büyük şikayeti zaman yönetimi oldu. Zorluk yaşayanların yüzde 38,4'ü "uzun çalışma saatlerini" ana neden olarak gösterdi. Bunu yüzde 26,9 ile "yorucu ve zahmetli işler", yüzde 8,9 ile "iş-ev arası ulaşım süresi" takip etti. Uzun çalışma saatlerinden yakınan erkeklerin oranı (yüzde 39,3), kadınların (yüzde 36,4) önüne geçti.
