Mustafa Kemal Atatürk, savaş meydanlarından devlet yönetimine uzanan hayatında hayvanlara duyduğu sevgiyle de dikkat çekti. Atatürk’ün köpeklerle kurduğu bağ, bu sevginin en bilinen örneklerinden biri oldu. Bu hikâyenin merkezinde ise Foks isimli köpek yer aldı. Foks, Atatürk’ün günlük yaşamında uzun süre yanında bulunan ve fotoğraflara da yansıyan sadık dostlarından biriydi. Foks’un hikâyesi, yalnızca bir köpeğin Cumhuriyet’in kurucusunun hayatındaki yerini anlatmıyor. Aynı zamanda Atatürk’ün hayvanlara yaklaşımına dair dikkat çekici anıları da günümüze taşıyor.
Atatürk’ün Köpeği Foks Nasıl Hayatına Girdi?
Foks’un Atatürk’ün hayatına girişi Yalova’da yaşanan bir karşılaşmaya dayanıyor. Cemal Granda’nın anılarında yer alan anlatıma göre Atatürk, Yalova’da bir gezinti sırasında seyyar fotoğrafçı Hasan Efendi’nin yanında bulunan köpeği gördü. Köpekle ilgilenen Atatürk, sahibine onun kendisine ait olup olmadığını sordu. Ardından hayvanı beğendiğini ifade etti. Hasan Efendi’nin köpeği Atatürk’e hediye etmek istemesi üzerine ise Atatürk, fotoğrafçının memnun edilmesini istedi. Böylece Foks, Atatürk’ün hayatına girdi. Bu anlatım, Yalova Belediyesi tarafından yayımlanan çalışmalarda da Cemal Granda’nın anılarına atıfla aktarılıyor. Foks’un cins bir köpek olmadığı, sokak köpeği olduğu yönündeki anlatımlar da kaynaklarda yer alıyor.
Foks, Çankaya Köşkü’nde Atatürk’ün Yanından Ayrılmadı
Foks, Atatürk’ün yalnızca gezilerinde değil, günlük yaşamında da yanında bulunuyordu. Anılara göre Foks, Çankaya Köşkü’nde Atatürk’ün yatak odasında kendisine ayrılan özel bir minderde uyuyordu. Atatürk çalışma yaptığı sırada da köpeğin çoğu zaman yakınında bulunduğu aktarılıyor. Foks’un Atatürk’le birlikte olduğu çok sayıda tarihî fotoğraf bulunuyor. Kastamonu ve İnebolu gezilerinden Çankaya Köşkü’ndeki çalışma anlarına kadar birçok karede Foks da görülüyor. Bu nedenle Foks, Atatürk’ün hayatındaki diğer hayvanlardan farklı olarak kamuoyunun hafızasında özel bir yer edindi.
Atatürk Foks’u Neden Çok Seviyordu?
Foks’un Atatürk’ün hayatındaki yeri, dönemin tanıklarının anlattığı anekdotlarda daha belirgin hale geliyor. Falih Rıfkı Atay, Atatürk’ün hayvanları sevdiğini ve Foks’a özel bir ilgi gösterdiğini anlatıyor. Atay’ın aktardığına göre Foks, zaman zaman oldukça şımarık davranışlar sergiliyordu. Hatta bilardo oynandığı sırada masanın üzerine çıkıp toplarla oynadığı ve Atatürk’ün bu davranışına güldüğü anlatılıyor. Foks’un sert mizacına rağmen Atatürk’ün ona karşı hoşgörülü davrandığı belirtiliyor. Foks, törenlerde ve gezilerde de Atatürk’ün yakınında bulunuyordu. Bu durum, köpeğin yalnızca özel hayatında değil, kamuya açık bazı anlarında da Atatürk’e eşlik ettiğini gösteriyor.
Atatürk’ün Hayvan Sevgisi Foks’la Sınırlı Değildi
Atatürk’ün hayvan sevgisi yalnızca Foks üzerinden değerlendirilmemeli. Hayatının farklı dönemlerinde Alp ve Alber isimli köpeklerin de Atatürk’ün yanında olduğu aktarılıyor. Özellikle Alp’in Birinci Dünya Savaşı döneminde Atatürk’le birlikte bulunduğuna ilişkin anılar mevcut. Atatürk’ün atlara ve kuşlara da büyük ilgi gösterdiği çeşitli hatıratlarda anlatılıyor. Bu yönüyle hayvan sevgisi, hayatının farklı dönemlerine yayılan bir özellik olarak öne çıkıyor. Foks ise bu sevginin kamuoyunda en fazla bilinen sembolü haline geldi.
Foks’un Sonu ve Atatürk’ün Duygusal Tepkisi
Foks’un hayatının son dönemine ilişkin anlatılar ise oldukça dikkat çekici. Bazı hatıratlarda Foks’un Atatürk’ün elini ısırdığı ve ardından çiftliğe götürüldüğü aktarılıyor. Sonrasında Foks’un öldüğü ve çiftlik çalışanları tarafından doldurularak sergilendiği anlatılıyor. Atatürk’ün daha sonra doldurulmuş Foks’u gördüğünde bundan rahatsız olduğu ve köpeğinin gömülmesini istediği aktarılıyor. Bu bölümün ayrıntıları farklı kaynaklarda farklı biçimlerde anlatılıyor. Bu nedenle olayın tüm ayrıntılarını kesin tarihî gerçeklik olarak değerlendirmemek gerekiyor. Ancak anlatıların ortak noktası, Atatürk’ün Foks’a duyduğu sevginin ölümünden sonra da sürdüğünü göstermesi.
Foks, Atatürk’ün İnsanî Yönünü Gösteren Bir Hatıra Oldu
Tarih boyunca Mustafa Kemal Atatürk daha çok askerî başarıları, Cumhuriyet’in kuruluşundaki rolü ve gerçekleştirdiği devrimlerle anıldı. Bununla birlikte Foks’un hikâyesi, Atatürk’ün gündelik yaşamındaki daha insani ve samimi bir yönü ortaya koyuyor. Çankaya Köşkü’nde yanında bulunan, gezilerinde kendisine eşlik eden ve fotoğraflarda yer alan Foks, bu açıdan tarihî bir tanıklık niteliği taşıyor. Bugün Atatürk’ün köpeği Foks denildiğinde akla yalnızca bir hayvan gelmiyor. Aynı zamanda hayvanlara duyulan sevginin, sadakatin ve insan-hayvan bağının Cumhuriyet tarihindeki dikkat çekici örneklerinden biri hatırlanıyor.
Atatürk ve Foks’un Hikâyesi Neden Hâlâ İlgi Görüyor?
Foks’un hikâyesinin yıllar sonra bile ilgi görmesinin temelinde, Atatürk’ün tarih kitaplarında anlatılan lider kimliğinin yanında günlük yaşamından bir kesit sunması yatıyor. Foks, Atatürk’ün çalışma odasında, gezilerinde ve çeşitli resmî ziyaretlerinde onun yanında görüldü. Bu nedenle tarihî fotoğraflar, Foks’un Atatürk’ün yaşamındaki yerini bugün de görünür kılıyor. Atatürk’ün hayvan sevgisini anlatan bu hikâye, geçmişten günümüze uzanan önemli bir hatıra olarak varlığını sürdürüyor.
