AKP iktidarı döneminde hizmete açılan ve kamuoyunda "kuyu tipi" olarak adlandırılan yüksek güvenlikli cezaevleri, 5 Temmuz 2026'da yaşamını yitiren Gürkan Türkoğlu'nun ardından yeniden ülke gündemine taşınmıştı. Kuyu tipi olmayan bir cezaevine sevk edilme talebiyle 266 gün açlık grevi yapan Türkoğlu'nun ölümü, S Tipi, Y Tipi ve Yüksek Güvenlikli cezaevlerine yönelik tartışmaları yeniden alevlendirirken, Antalya'da NATO operasyonları kapsamında tutuklanan Mehmet Şimşek'in de S Tipi Cezaevi'ne gönderilmesi ve cezaevinde darbedildiği iddiaları kamuoyunda yeni bir tartışma başlattı.
266 Günlük Açlık Grevinin Ardından Hayatını Kaybetmişti
Kuyu tipi olmayan bir cezaevine sevk edilme talebiyle 266 gün açlık grevi yapan Gürkan Türkoğlu, sağlık durumunun ağırlaşmasının ardından 13 Nisan'da Antalya Şehir Hastanesi'ne kaldırıldı. Burada zorla müdahale edildiği öne sürülen Türkoğlu, yaklaşık üç ay yoğun bakımda tedavi gördü. Talebinin kabul edilmesi üzerine 21 Nisan'da açlık grevine son veren Türkoğlu, tedavi sürecine rağmen 5 Temmuz 2026'da yaşamını yitirdi. Halkın Hukuk Bürosu yaptığı açıklamada, "Müvekkilimiz Gürkan Türkoğlu'nu kaybettik. Kuyu tipi hapishaneler bu ülkede can aldı." ifadelerini kullanmış Çağdaş Hukukçular Derneği (ÇHD) Hapishane Komisyonu ise Türkoğlu'nun ölümünün ardından kuyu tipi cezaevlerinin kapatılması için mücadeleyi sürdüreceklerini açıklamıştı.
Antalya'daki NATO Tutuklusu da Kuyu Tipi Cezaevine Gönderildi
Gürkan Türkoğlu'nun ölümünün ardından yeniden gündeme gelen kuyu tipi cezaevleri tartışması, Antalya'da yaşanan bir gelişmeyle daha da büyüdü. Ankara'daki NATO Zirvesi öncesinde düzenlenen operasyonlar kapsamında gözaltına alınarak tutuklanan Devrimci Gençlik Dernekleri üyesi Mehmet Şimşek, Antalya S Tipi Kapalı Cezaevi'ne sevk edildi. Çağdaş Hukukçular Derneği Antalya Şubesi avukatları, Şimşek'in cezaevine giriş işlemleri sırasında görevliler tarafından hakarete uğradığını, sopa ile darbedildiğini ve fiziksel şiddete maruz kaldığını iddia etti. İddialara göre Şimşek, hastaneye götürülerek sağlık raporu alındıktan sonra yeniden aynı cezaevine yerleştirildi.
Kuyu Tipi Cezaevi Nedir?
AKP iktidarı döneminde hizmete açılan "Kuyu tipi" cezaevleri, resmi bir infaz kurumu sınıflandırması değil, kamuoyunda S Tipi, Y Tipi ve Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumları için kullanılan bir tanımlamadır. Bu cezaevleri, özellikle ağır izolasyon koşulları nedeniyle uzun süredir insan hakları tartışmalarının merkezinde yer alıyor. Kuyu tipinde kalanlar büyük ölçüde tek kişilik ya da üç kişilik hücrelerde tutuluyor; günün önemli bölümünü tek başına geçiriyor. Havalandırma sürelerinin sınırlı olması, ortak yaşam alanlarının kısıtlı kullanılması, sosyal faaliyetlere erişimin düşük düzeyde kalması ve 24 saat kamera gözetimi altında bulunulması, insan hakları örgütleri ile hukuk çevrelerinin en sık dile getirdiği eleştiriler arasında yer alıyor. Adalet Bakanlığı ise S Tipi, Y Tipi ve Yüksek Güvenlikli cezaevlerinin, yüksek güvenlik gerektiren tutuklu ve hükümlüler için uluslararası güvenlik standartları doğrultusunda planlandığını belirtiyor.
Kimler Kuyu Tipi Cezaevlerine Gönderiliyor?
S Tipi, Y Tipi ve Yüksek Güvenlikli cezaevlerine her tutuklu sevk edilmiyor. Bu kurumlara genellikle terör ve örgütlü suçlardan tutuklu veya hükümlü bulunanlar, firar riski yüksek olduğu değerlendirilen kişiler ya da cezaevi güvenliği açısından özel tedbir uygulanmasına karar verilenler gönderiliyor.
Kuyu Tipi Cezaevleri Neden Tartışılıyor?
"Kuyu tipi" cezaevleri, açıldıkları günden bu yana en çok izolasyon uygulamaları nedeniyle tartışılıyor. İnsan hakları savunucuları, mahpusların uzun süre yalnız tutulmasının psikolojik ve fiziksel açıdan ağır sonuçlar doğurabileceğini savunurken, bu nedenle söz konusu cezaevlerini "insan onuruna aykırı infaz koşulları" olarak nitelendiriyor. Gürkan Türkoğlu'nun bu cezaevlerindeki koşulları protesto etmek amacıyla 266 gün açlık grevi yapması ve yaşamını yitirmesi de bu tartışmaları yeniden ülke gündeminin üst sıralarına taşırken Mehmet Şimşek'in de aynı cezaevine gönderilmiş olması ve orada gördüğü iddia edilen kötü muamelenin ardından kuyu tipi ceza evi tartışmalarını daha da alevlendiriyor.
Kuyu Tipi Cezaevleri Ne Zamandan Beri Var?
Türkiye'de kamuoyunda "kuyu tipi" olarak anılan cezaevleri AKP iktidarının son yıllarında hizmete girdi. İlk S Tipi Ceza İnfaz Kurumları 2021 yılında, Y Tipi Cezaevleri ise 2022 yılında kullanılmaya başlandı.
Adalet Bakanlığı verilerine göre Türkiye'de halen 7 S Tipi, 13 Y Tipi ve 23 Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu bulunuyor. Açıldıkları günden bu yana bu cezaevleri, özellikle izolasyon koşulları nedeniyle insan hakları raporlarında sıkça eleştiriliyor.
