Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31’inci Taraflar Konferansı (COP31), Antalya’da tarihi bir diplomatik çıkmaza sahne oldu. 9 Kasım’da kapılarını açan ve 20 Kasım’da sona ermesi planlanan zirvede müzakereler hafta sonuna kadar uzadı. Dünyanın dört bir yanından gelen ülkeler, iklim kriziyle mücadelede ortak bir sonuç metni üzerinde anlaşamadı. COP31’de yaşanan bu gelişme, önceki yıllarda gerçekleştirilen iklim zirvelerinin karar alma süreçlerini de yeniden gündeme taşıdı. Çünkü Birleşmiş Milletler iklim müzakerelerinde kararlar, genel olarak oy çokluğuyla değil, konsensüs yöntemiyle kabul ediliyor. Bu yöntemde tarafların ortak bir uzlaşıya varması gerekiyor. Ancak Antalya’da yürütülen yoğun görüşmelere rağmen bu uzlaşı sağlanamadı.
ANTALYA’DA FOSİL YAKIT TARTIŞMASI KRİZE DÖNÜŞTÜ
COP31’de ise tartışmaların odağında yeniden fosil yakıtlar yer aldı. Son karar taslağında kömür, petrol ve doğal gazdan uzaklaşmaya yönelik açık bir ifadenin bulunmaması Avrupa Birliği başta olmak üzere birçok ülkenin tepkisini çekti. Marshall Adaları, Panama ve bazı ülkeler taslağın yetersiz olduğunu savunurken, Rusya ise fosil yakıtlara ilişkin ifadelerin metinde bulunmamasını destekledi. Karbon yakalama ve depolama teknolojilerine yönelik hedefler de müzakerelerde tartışma yarattı. İklim değişikliğinin etkilerine karşı daha kırılgan durumda bulunan ülkeler ise iklim finansmanı ve uyum çalışmalarına yönelik daha güçlü taahhütler talep etti.
MURAT KURUM: “KONSENSÜS SAĞLANAMADI”
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, 22 Kasım’da gerçekleştirilen kapanış genel kurulunda tarafların itirazlarına dikkat çekti. Kurum, hiçbir ülkeye karar metnini dayatmadıklarını belirterek salonda konsensüs bulunmadığını açıkladı. Bu nedenle söz konusu kararların kabul edilmediğini duyurdu. Böylece Antalya’da haftalar süren müzakerelerin ardından zirvenin ana siyasi sonuç metni üzerinde uzlaşma sağlanamadı.
ANTALYA’DAN DÜNYAYA UZLAŞMA MESAJI ÇIKMADI
Kopenhag’dan Glasgow’a, Dubai’den Bakü’ye ve Belém’e uzanan iklim diplomasisinin ardından gözler bu kez Antalya’ya çevrilmişti. Ancak COP31, önceki zirvelerde olduğu gibi ortak bir sonuç metniyle tamamlanamadı. Dünyanın iklim krizi karşısında ortak hareket etme ihtiyacının giderek arttığı bir dönemde yaşanan bu gelişme, ülkeler arasındaki siyasi ve ekonomik çıkar farklılıklarının iklim müzakereleri üzerindeki etkisini bir kez daha ortaya koydu. Antalya, dünyanın iklim gündemini iki hafta boyunca ağırladı ancak ülkeleri ortak bir sonuç kararında buluşturamadı.
KURUM’DAN STİELL’E UYARI
Türkiye Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ile BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell arasında dikkat çeken bir diyalog yaşandı. Oturumun akışına müdahale etmek isteyen Stiell'i uyaran Kurum, "Simon yerine geçer misin? Yerine bir geç Simon. Ben vereceğim söz, sen yerine geç" sözleri dikkat çekti.
SÖZ VERME YETKİSİNİ VURGULADI
196 ülkenin katılımıyla Antalya'da gerçekleştirilen COP31'in genel kurul kapanış oturumunda, Murat Kurum ile BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell arasında dikkat çeken bir an yaşandı. Anadolu Salonu'nda gerçekleştirilen oturum sırasında Stiell'in toplantının akışına müdahale etmek istemesi üzerine Kurum devreye girdi. Söz verme yetkisinin kendisinde olduğunu belirten Kurum, Stiell'e dönerek, "Simon yerine geçer misin? Yerine bir geç Simon. Ben vereceğim söz, sen yerine geç." ifadelerini kullandı.
"TARİHİ BİR FIRSATIN EŞİĞİNDEYİZ"
Kapanış oturumunda konuşan Bakan Kurum, iki hafta boyunca Antalya'da insanlığın ortak geleceği için müzakereler yürütüldüğünü belirtti. Kurum, "Son ana kadar uzlaşının imkanlarını aradık, arıyoruz. Geldiğimiz noktada tarihi bir fırsatın eşiğindeyiz. Şimdi önümüzde bu konferansın örtü kararı duruyor. Bu metin sizlerin, delegelerimizin, bu büyük dostlarımızın emeğiyle, sizin sesinizle şekillendi." dedi.
“KİMSE İSTEDİĞİ HER ŞEYİ ALMADI”
Konferans boyunca elektrifikasyondan küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyle sınırlandırılması hedefine, iklim değişikliğine uyum finansmanından okyanusların korunmasına kadar birçok konunun ele alındığını belirten Kurum, hazırlanan karar metninin ortak uzlaşının ürünü olduğunu vurguladı. Hiçbir ülkenin metne yalnızca kendi öncelikleri üzerinden yaklaşmadığını dile getiren Kurum, "Kimse istediği her şeyi almadı. Ancak herkes bu metinde kendini bulabilir. Uzlaşının manası da budur. İnşallah bu salondan çıkan karar, dünyaya çok taraflılığın hala sonuç üretebildiğini gösterecektir." ifadelerini kullandı.
ÖNCEKİ İKLİM ZİRVELERİNDE DE UZLAŞMAZLIKLAR YAŞANDI
COP31 öncesinde de iklim zirvelerinde önemli görüş ayrılıkları yaşandı. 2009’daki Kopenhag Zirvesi’nde bağlayıcı anlaşma sağlanamazken, 2021’de Glasgow’da emisyonların azaltılması ve kömür kullanımına ilişkin uzlaşıya varıldı. 2023’te Dubai’de fosil yakıtlardan uzaklaşma çağrısı sonuç metnine girdi. 2024’te Bakü’de iklim finansmanı için yıllık 300 milyar dolarlık hedef belirlendi. 2025’te Belém’de ise iklim finansmanı ve temiz enerjiye geçiş gündemin öne çıkan başlıkları oldu.

