5 Mayıs 1960'ta Ankara'da, Demokrat Parti aleyhtarı öğrencilerin düzenlediği protesto eylemi, 555K adıyla tarihe geçti. Kızılay Meydanı'nda, 5. ayın 5. günü saat 5'te gerçekleştirilen bu eylem, Cumhuriyet tarihinin ilk "sivil itaatsizlik" hareketi olarak bilinir.
Ülkedeki Gerginlik Hızla Artmıştı
28-30 Nisan 1960 tarihlerinde, polisle öğrenciler arasında yaşanan çatışmalarda iki öğrenci (Turan Emeksiz ve Nedim Özpolat) hayatını kaybetmişti. Bu olaylar, ülkedeki gerginliği daha da artırdı. Dönemin Başbakanı Adnan Menderes, Demokrat Parti mitingi için Kızılay Meydanı'na geldiğinde, yolun kapalı olduğu uyarısına rağmen protestocuların arasında kalmıştı.
Tarihi Diyalog ve Menderes'in Tepkisi
Rivayete göre, o dönemde öğrenci olan eski CHP Genel Başkanı Deniz Baykal veya şair Cemal Süreya'nın aktardığına göre Vedat Dalokay, Başbakan Menderes'e "Ne istiyorsunuz?" sorusunu sorduğunda, "Hürriyet istiyoruz!" yanıtını vermişti. Menderes ise "Başbakanın yakasına yapışıyorsun, bundan büyük hürriyet olur mu?" diyerek tepki göstermişti. 2000 yılında, Adnan Menderes'in oğlu Aydın Menderes ile görüşen Baykal, bu sözleri kendisinin söylemediğini açıklamıştı.
Öğrencilerin Marşı: Plevne Marşı'ndan Uyarlama
Meydanda toplanan üniversite öğrencileri, Plevne Marşı'nı şu şekilde değiştirerek söylediler:
"Olur mu böyle olur mu?
Kardeş kardeşi vurur mu?
Kahrolası diktatörler.
Bu dünya size kalır mı?
Kızılırmak akmam diyor.
Etrafını yıkmam diyor.
Ünü büyük İsmet Paşa
Ben sözümden dönmem diyor"
"Askeri Müdahale: 27 Mayıs 1960"
555K eyleminden yaklaşık 20 gün sonra, 27 Mayıs 1960 tarihinde Cumhuriyet tarihinin ilk askeri müdahalesi gerçekleşti.
