Isparta'nın Yalvaç ilçesindeki 1600 rakımlı Gemen Dağı zirvesinde, Ay Tanrısı Men adına inşa edilmiş kutsal alanda yürütülen arkeolojik kazılar bir keşfe dönüştü.
Yalvaç'taki Tarihi Gizem 113 Yıl Sonra Aydınlandı
Bölgede 1912-1913 yıllarında gerçekleştirilen çalışmalarda ortaya çıkarılan ve o dönemden bu yana antik Yunan mitolojisinde tarım, bereket ve hasat tanrıçası olarak bilinen Demeter'e ait olduğu varsayılan yapının gerçek kimliği nihayet belirlendi.
Yıllarca literatürde "Küçük Tapınak" olarak adlandırılan yapının, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Özhanlı başkanlığındaki heyet tarafından yürütülen titiz incelemeler sonucunda aslında "Tanrıça Hekate" inanışına ait olduğu kanıtlandı. Bölgede 18 yıldır kazı başkanlığı yapan Prof. Dr. Özhanlı liderliğindeki ekip, elde edilen bulgular doğrultusunda 113 yıllık bu tarihi muammayı çözerek alana Hekate Tapınağı'nın özelliklerini içeren bilgilendirici tabelaları yerleştirdi.
Anadolu'nun Yerel Tanrıçası İçin Yeni İnanç Merkezi
Keşfin bilimsel arka planını ve bölge tarihi açısından önemini aktaran Prof. Dr. Mehmet Özhanlı, "Bu seneki en büyük keşfimiz burada bulunan küçük bir tapınak var; hemen bu kayanın önüne yapılmış olan. Burası 1912-13'te kazılmış ama 'Demeter Tapınağı' olarak tanımlanmış. Demeter bir Yunan tanrıçası. Ancak bizim burada yapmış olduğumuz çalışmalarda Anadolu'nun yerel tanrıçası olan 'Hekate'ye ait bir tapınak olduğunu belgeledik. Çünkü daha önceki kazılarda ve bizim yaptığımız kazılarda juga Tanrıça Hekate'nin figürünleri ve kabartmaları ele geçti. Men'le bağlantılı olması da buranın Hekate Tapınağı olduğunu kanıtlamış durumda" diyerek keşfin gücünü ortaya koydu.
Antik şair Hesiodos'un "Theogonía" eserinde bahsettiği üzere, Anadolu Karya kökenli olan Hekate; yere, göğe ve denize hakim olan, üç bedenli ve üç başlı "triformis" yapısıyla tasvir ediliyor. Başlığında hilal betimlemesi taşıyan ve Ay Tanrısı Men ile bağlantılı olarak ayın karanlık yüzünü, ölümü ve öbür dünyayı temsil eden bu yerel figürün, kutsal alandaki varlığı tarihsel olarak çok daha mantıklı bir zemine oturuyor.
Sekizgen Altlığın Sırrı
Tapınağın Hekate kültüne ait olduğu tezi, Yalvaç ilçesindeki bir diğer önemli kazı alanı olan Pisidia Antiocheia Antik Kenti'nde daha önce elde edilen verilerle de doğrudan örtüşüyor.
Mitolojide yer altı dünyası Hades'in cehennem köpeği Kerberos'a hükmeden tanrıça olarak bilinen Hekate'nin en kutsal hayvanının köpek olduğunu hatırlatan Prof. Dr. Özhanlı, "Birçok mitosta Hekate, yer altı dünyası olan Hades'in 'Cehennem köpeği' dediğimiz 'Kerberos'a hükmeden bir tanrıça. En kutsal hayvanı da köpek ve biz Antiocheia kazılarında kurban edilmiş 2 köpek mezarı bulmuştuk. Bu kurban edilmiş 2 köpek mezarı da Antiocheia'da bir Hekate kültünün olduğunu arkeolojik olarak belgeliyor. Şimdi biz tapınağın önünde duruyoruz. Tapınağın, pronaosı ön alanı var, opisthodomos dediğimiz arka alan ve naos dediğimiz orta alan var. Antik dönemde tapınağa halkın girmesi söz konusu değil. Sadece rahip girebiliyor ve naosun içerisinde tanrıçanın heykelinin durduğu altlık da korunmuş. Sekizgen bir altlık var orada. O da orijinal şekilde yerinde korunmuş. Ancak buranın Hristiyanlaştırılması ile beraber Men Tapınağı'nda olduğu gibi bu tapınak da temel düzeyde bırakılmış. Tamamen yıkılmış, tahrip edilmiş bir tapınak. Ancak bizim son yıllarda yaptığımız çalışmalarda ve yapacağımız çalışmalarda zaten malzemesi yanda duruyor tekrar ayağa kaldırarak tapınağın o görüntüsünü sağlayacağız" dedi.
Yalvaç Turizmini Canlandıracak Küresel Vika Tarikatı Detayı
Dünyada bugün hala Tanrıça Hekate'ye inanan ve 1940'lı yıllarda İngiltere'de başlayıp ABD'de geniş kitlelere yayılan "Vika Tarikatı" (Bilge Cadılar Tarikatı) mensuplarının varlığı, keşfin ekonomik ve sosyal etkisini artırıyor.
Apollon ve Hekate olmak üzere 2 tanrıya inanan bu topluluğun her yıl binlerce üyesi, şimdiye kadar Anadolu'da yeri kesin olarak bilinen tek adres olan Muğla Yatağan'daki Lagina Antik Kenti'ni ziyaret edip ibadet ediyordu.
Yalvaç'taki yapının Anadolu'daki ikinci Hekate Tapınağı olarak tescillenmesiyle birlikte inanç turizminin rotasının genişleyeceğini vurgulayan Prof. Dr. Özhanlı, "Oldukça önemli bir tanrıça. Bugün bile 1940'lı yıllarda İngiltere'de başlayan ve ABD'de yaygınlaşan bir Vika Tarikatı var. Bilge Cadılar Tarikatı. Bunlar 2 tanrıya, Apollon ve Hekate'ye inanıyor. Bugün bile binlerce insan Anadolu'ya gelerek yeri kesin bilinen Muğla Yatağan'daki Lagina Antik Kenti var, Stratonikeia'ya bağlı, bu tapınağa gelip ibadet ediyor. Anadolu'da başka Hekate Tapınağı bilinmiyor. Biz buranın kesin bir Hekate Tapınağı olduğunu belgeledik ve bundan sonra eminim ki ziyaret açısından da Antiocheia ve Yalvaç'a çok büyük katkı sağlayacak. Arkeolojik mimari bir buluntu Hekate Tapınağı" sözleriyle Yalvaç'ın dünya çapında kazanacağı yeni turizm potansiyeline dikkat çekti.
