Antalya'nın Kaş ilçesine bağlı Sinneli Mahallesi'nde yaşayan 45 yaşındaki üretici Osman Akın, bölgenin kadim Yörük kültüründe önemli bir yere sahip olan sıvı katran üretimini geleneksel yöntemlerle sürdürüyor.
Orman Genel Müdürlüğü ile Kaş Orman İşletme Müdürlüğü’nden yasal izinleri alarak resmi prosedürleri tamamlayan Akın, yüksek rakımlı dağlık arazilerde yıllar önce kesilmiş, çürümüş veya kendiliğinden kurumuş sedir ağaçlarının toprak altındaki köklerini topluyor. Doğaya zarar vermeden toplanan bu kökler, zahmetli aşamalardan geçerek yöre halkı için değerli bir gelir kapısına ve şifa kaynağına dönüşüyor.
Kapalı Varillerde Ateşli Terletme Süreci
Toplanan sedir köklerini küçük parçalar halinde kıran Akın, özel olarak hazırlanan kapalı varillere yerleştiriyor. Varilin etrafında yakılan kontrollü ateş sayesinde odunların içindeki reçine ve yağlar yüksek ısıyla açığa çıkıyor. Kapalı sistem boru düzeneğiyle tenekelere aktarılan sıvı katran, yaz aylarında yürütülen yoğun mesai sonucunda yılda yaklaşık 300 litreye kadar ulaşıyor.
Üretim sürecini detaylarıyla paylaşan Osman Akın, "Orman Genel Müdürlüğü Kaş Orman İşletme Müdürlüğü’nden izin alıp rüsumumuzu (sedir odunu almak için ödenen para) yatırıyoruz. Dağa çıkıyoruz, çürümüş, yıllar önce kesilmiş, kendiliğinden kurumuş ya da gövdesi yok olmuş sedir köklerini topluyoruz. Bu kökleri kesip eve getiriyoruz. Bu köklerin tek tek parçalayıp, varilimize diziyoruz. Varilin ağzını kapattıktan sonra kenarına ateş yakıyoruz. Varilin içinin belli bir ısıya gelmesini sağlıyoruz. Elde ettiğimiz ısıyla varilin içindeki odunlar terliyor. Terleme sonucu oluşan sıvı, varile bağlı borudan tenekeye akıyor. Böylece katranı elde ediyoruz" dedi.
Çobanların Bin Yıllık Parazit Kalkanı
Geleneksel olarak hayvan sağlığında ve hayvancılık faaliyetlerinde koruyucu olarak kullanılan sıvı katranın kilosu 1000 liradan alıcı buluyor.
Sinneli Mahallesi’nin 73 yaşındaki eski çobanlarından Murat Akça, sedir katranının bölgedeki hayvancılık için vazgeçilmez bir doğal koruyucu olduğuna dikkat çekti. Akça, katranın hayvanların içme suyuna karıştırılarak iç parazitlere ve hastalıklara karşı da kullanıldığını belirtti.
Katranın geçmişten bugüne uzanan faydalarını anlatan Akça, “Katran sıvısı hayvanlardaki bit, kene, pire ve uyuza faydalıdır. Onun dışında bütün çobanlar bu katranı kullanır. Eskiden beri böyledir. Biz bunu atalarımızdan gördük, onlar da kullanıyordu. Çobanlar arasında bu gelenek devam ediyor" diye konuştu.
