Erken Cumhuriyet Dönemi'nde Türkiye genelindeki sanayileşme adımları büyük kentlerde yoğunlaşırken, Antalya'da yerel halkın dayanışmasıyla yaklaşık 30 küçük ölçekli sanayi yapısı kuruldu. O yıllara kadar geceleri yağ kandilleri ve gaz lambalarıyla aydınlanan kent, bu girişimlerin en önemlisi olan Antalya Eski Elektrik Fabrikası sayesinde ilk kez elektrik ışığıyla tanıştı.
Emekli Halep Defterdarı Tevfik Bey'in dükkan dükkan gezerek topladığı destekle 3 Nisan 1926 tarihinde Antalya Elektrik Türk Anonim Şirketi faaliyete geçti. Üretilen enerji ilk etapta sınırlı bir alana ulaşsa da sokakların ve kamu binalarının aydınlatılması kentte büyük bir heyecan yarattı.
Kentin modernleşme adımlarına öncülük eden Tevfik Bey'e Soyadı Kanunu ile "Işık" soyadı verilirken, tesisin yanındaki güzergah da Tevfik Işık Caddesi olarak kayıtlara geçti.
Işıklar Caddesi'ne İsim Kaynağı Oldu
Kentin merkezinde denizden yaklaşık 35 metre yükseklikteki Yedi Arıklar Bölgesi'nde kurulan hidroelektrik santrali, Antalya'nın kentsel hafızasında derin izler bıraktı. Santralden dağıtılan enerjinin aydınlattığı ilk sokaklar fabrikanın hemen çevresinde yer alıyordu.
Yılların alışılageldik gece karanlığından sonra ışıl ışıl parlayan bu bölge, halk arasında "ışıkların olduğu yer" şeklinde tarif edilmeye başlandı. Zamanla kentin simgesi haline gelen bu ifade, günümüzün en bilinen noktalarından biri olan Işıklar Caddesi'nin isim kaynağına dönüştü.
Şalterler 1975'te İndi!
Bölgedeki su kaynaklarının yetersizleşmesi, yeni santrallerin kurulması ve ulusal elektrik şebekesine geçilmesiyle birlikte tarihi tesis 1975 yılında kapılarını kapattı.
Tescillendi ama Somut Restorasyona Geçilmedi
Üretimin durmasının ardından uzun yıllar boyunca kaderine terk edilen yapının değerli makine aksamları zaman içinde çalındı. Antalya Koruma Kurulu tarafından tescillenmesine karşın, güvenlik riski oluşturduğu gerekçesiyle 2011 yılında yapının çatısı söküldü. Muratpaşa Belediyesi tarafından 2012 yılında rölövesi alınan ve projeleri hazırlanan tesis için 2017 yılında Antalya Valiliği koordinasyonunda protokoller imzalandı ancak somut bir restorasyon adımı atılamadı.
Endüstri Mirası Yok Olma Tehdidi Altında
Geçen yıllara karşın koruma projeleri hayata geçirilmeyen tarihi fabrika, doğa koşullarının ve ilgisizliğin etkisiyle her geçen gün daha fazla yıpranıyor.
Çatısız ve korumasız kalan duvarlar hızlı bir çöküş sürecine girerken, Antalya'nın aydınlanma tarihini başlatan bu simge endüstri mirası tamamen kaybolma eşiğinde duruyor.
Kent sakinleri ve tarih meraklıları, Işıklar Caddesi'ne ruhunu veren bu asırlık yapının hızla ayağa kaldırılarak kente yeniden kazandırılmasını bekliyor.
