Adalet ve Kalkınma Partisi milletvekillerinin imzasını taşıyan ve yükseköğretimde köklü değişiklikler öngören kanun teklifi, TBMM Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonunda kabul edildi. Yükseköğretim Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi; öğrenci affından akademik sahtekarlıkla mücadeleye, vakıf üniversitelerinin denetiminden üniversite yapılanmalarına kadar çok geniş bir alanı yeniden düzenliyor.
Milyonlarca Öğrenciyi İlgilendiren "Öğrenci Affı" Geldi
Kabul edilen teklifin en çok dikkat çeken maddelerinden birini geniş kapsamlı öğrenci affı oluşturuyor. Yükseköğretim kurumlarında hazırlık dahil tüm sınıflarda öğrenim görürken her ne sebeple olursa olsun ilişiği kesilenler ile bir programı kazanıp kayıt yaptırmayanlara geri dönüş yolu açılıyor. Bu haktan daha önce yararlanmamış olmak kaydıyla, kendi isteğiyle ayrılanlar da dahil olmak üzere başvuran öğrenciler, belirlenen esaslar çerçevesinde 2026-2027 eğitim-öğretim yılında öğrenimlerine başlayabilecekler.
Terör, kasten öldürme, işkence, eziyet, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu imal ve ticareti gibi suçlardan mahkum olanlar ile sahte belge nedeniyle kaydı iptal edilenler ve terör örgütleriyle iltisakı bulunanlar ise bu affın kapsamı dışında tutuluyor. Yeniden öğrenime başlayanların askerlik ertelemeleri mevcut mevzuata göre yapılacak ve askerlik görevini yapmakta olanlar terhislerinden itibaren iki ay içinde başvurmaları halinde bu haktan faydalanabilecekler. Ayrıca af kapsamında dönen öğrencilere, taban puan şartlarını karşılamaları halinde yatay geçiş ve açık öğretim programlarına geçiş imkanı da tanınacak. Ancak Polis Akademisi, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi ile Milli Savunma Üniversitesi'ne bağlı askeri okul ve enstitülerden ilişiği kesilenler bu madde hükümlerinden yararlanamayacak.
Tez ve Akademik Çalışma Sahtekarlığına Meslekten Men ve Ağır Para Cezası
Akademik dürüstlüğü korumak amacıyla tasarıda oldukça sert yaptırımlar yer alıyor. Kişisel emeğine ve birikimine dayanmayan, başkalarına ücretli veya ücretsiz olarak yazdırılan tez, makale, kitap veya projelerle diploma derecesi ya da akademik unvan alan kişilerin meslekten çıkarılması ve kazanılan unvanlarının geri alınması hükme bağlanıyor.
Bu tür sahte akademik çalışmaları başkaları adına üreten, yazan veya buna aracılık eden kişilere ise adli para cezası uygulanacak. Genel olarak 5 bin günden 10 bin güne kadar belirlenen bu ceza, fiili meslek edinen kişilerce işlendiğinde 10 bin günden az ve 20 bin günden fazla olamayacak. Aynı şekilde sahte belgelerle diploma ve sertifika düzenleyenler hakkında Türk Ceza Kanunu'nun resmi belgede sahtecilik hükümleri uygulanacak. Ayrıca Türkiye'de yasa dışı şekilde yükseköğretim programı açan veya işletenlere de 2 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor.
Kahramanmaraş'ta Üniversite Yapılanması ve İsim Değişikliği
Kabul edilen teklifle Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi'nin adı "İstiklal Bilim ve Teknoloji Üniversitesi" olarak değiştirilerek bilim ve teknoloji odaklı bir yapıya kavuşturuluyor. Üniversite bünyesindeki mükerrerliği önlemek adına bazı fakülte ve meslek yüksekokulları Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi'ne bağlanıyor. Devredilen, birleştirilen ya da kapatılan akademik birimlerin geçiş süreçlerinde öğrencilerin ve personelin hakları korunuyor. Öğrenciler 2025-2026 eğitim-öğretim yılı sonundan geçerli olmak üzere yeni birimlerine aktarılacak ve mezuniyet belgelerinde talepleri doğrultusunda eski üniversitelerinin isimleri de yer alabilecek.
Emekli Öğretim Üyelerine 75 Yaşına Kadar Çalışma İmkanı
Yükseköğretim kurumlarında görev yapan ve yaş haddini doldurmak üzere olan öğretim üyelerinden, görevlerinde kalmalarında fayda görülenler için yeni bir düzenleme yapılıyor. YÖK'ün kararı ve üniversitenin görüşü doğrultusunda, bu öğretim üyeleri emeklilik yaş hadlerini doldurduktan sonra 75 yaşını geçmemek üzere ikişer yıllık sürelerle sözleşmeli olarak çalışmaya devam edebilecekler. Bu süreçte kadrolu öğretim üyesiyken sahip oldukları özlük hakları korunacak. Ayrıca Türk Cumhuriyetleri ve Akraba Topluluklarındaki üniversitelerden davet alan öğretim elemanlarına da hakları saklı kalmak kaydıyla aylıklı izin verilebilecek.
Vakıf Üniversitelerine Sıkı Finansal Kontrol ve Garantörlük
Vakıf yükseköğretim kurumlarının mali yapısının eğitim-öğretimi sürdüremeyecek derecede bozulması halinde, bu kurumların faaliyet izinleri kaldırılarak aynı ildeki bir devlet üniversitesine veya garantör üniversiteye devredilmesi kararlaştırılıyor. Garantör üniversite, devralınan öğrencilerin eğitim maliyetlerini kamu kaynağı kullanmaksızın sadece öğrenci ücretleri ve teminat hesaplarından karşılayacak. Öte yandan, tıp fakültesi olan ancak kendi hastanesi bulunmayan vakıf üniversitelerine, inşaat veya devir süreçlerini tamamlamaları için 30 ay ek süre tanınıyor; bu sürenin sonunda şartları yerine getiremeyen tıp fakültelerinin öğrencileri devlet veya garantör üniversitelere nakledilecek.
Güvenlik Soruşturması ve Disiplin Soruşturmalarında Yeni Usuller
Anayasa Mahkemesi kararları gözetilerek disiplin soruşturması süreçleri yeniden düzenlendi. Buna göre, disiplin soruşturmalarında savunma hakkının sınırlandırılmaması amacıyla soruşturulana iddiaların açıkça yazıldığı ve en az 7 gün süre tanındığı bir davet mektubu gönderilecek. Savunma hakkını kullanmadan önce soruşturma evrakını inceleme hakkı da yasal güvenceye kavuşturuluyor. Ayrıca Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'na yapılan eklemeyle, yükseköğretim kurumlarında ilk defa çalışmaya başlayacak olan tüm öğretim elemanları da güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacak kişiler kapsamına dahil ediliyor.
