Antalya Ticaret Borsası (ATB) ve Antalya Tarım Konseyi (ATAK) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Çandır, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı Kasım ayı Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi’ni (Tarım-GFE) değerlendirdi. Başkan Çandır, "Tarım-GFE'nin Kasım ayında aylık yüzde 1.84 olarak ilan edildi. Bu rakam, endeksin ölçülmeye başlandığı 2015 yılından itibaren Kasım ayları ortalamasının (2.14) yüzde 15 altında ilan edilmiştir. Ortalama altı bir yükseliş olsa da bu rakam, son 10 yılın en yüksek 4. Kasım ayı artışı olmuştur" dedi.
"EN YÜKSEK DÖRDÜN KASIM AYI ARTIŞI"
Tarım-GFE'nin Kasım ayında yıllık yüzde 32.24 ilan edildiğini söyleyen Çandır, "“Bu yıllık rakam, son 10 yılın Kasım ayları ortalamasının (33.49) üzerine çıkmıştır. Ortalama üstü ilan edilen bu rakam, son 10 yılın en yüksek dördüncü Kasım ayı artışı olmuştur. Diğer taraftan 2025 yılının da en yüksek ikinci rakamı olmuştur. Tarımsal girdi fiyatları enflasyonu, 10 yıllık Kasım ayı ortalamalarına göre aylıkta ortalama altı ve yıllıkta ise ortalama üstü artış göstermiştir" diye konuştu.
GİRDİ KALEMLERİNDE SERT ARTIŞ
Kasım ayında tarımsal girdilerdeki aylık artışlara dikkat çeken Çandır, tohumdan gübreye, enerjiden yeme kadar hemen tüm kalemlerde yukarı yönlü seyrin sürdüğünü aktardı. Çandır, “Kasım ayında tohumda aylık yüzde 1,66, enerjide yüzde 4,51, gübrede yüzde 1,39, ilaçta yüzde 1,14, veteriner hizmetlerinde yüzde 0,44, yemde yüzde 1,64 ve diğer kalemlerde yüzde 0,68 artış ilan edildi" dedi. Yıllık bazda artış oranlarının daha da çarpıcı boyutlara ulaştığını vurgulayan Çandır, veteriner hizmetleri ve gübre kalemlerindeki yükselişe özellikle dikkat çekti. Çandır, “Kasım itibarıyla yıllık artış oranları; tohumda yüzde 37,99, enerjide yüzde 26,95, gübrede yüzde 46,09, ilaçta yüzde 19,38, veteriner hizmetlerinde yüzde 65,49, yemde yüzde 34,58 ve diğer kalemlerde yüzde 40,09 olarak ilan edildi" diye konuştu.
"TARIMSAL RAKAMLAR ÜRETİCİ ALEYHİNE"
Çandır, “Tarım-ÜFE’nin aylık yüzde 1.56 düştü. Bu rakam, 10 yıllık Kasım ortalamasının (2.58) ciddi düzeyde altında ilan edilmişti. Yıllıkta ise yüzde 31.45 ile 10 yıllık ortalamanın (26.34) üzerinde ilan edilmişti. Tarımsal faaliyetlerde bulunanlar açısından son bir yıllık eğilim; genel olarak üretici aleyhine seyretmiştir. Ancak Mayıs, Haziran ve Eylül aylarında lehte olan durum Ekim ve Kasım aylarında tekrar üretici aleyhine dönmüş durumdadır” dedi.
Yurtdışı üretici enflasyonu YD-ÜFE’nin Kasım’da aylık yüzde 1.02 ve yıllık yüzde 31.19 arttığını kaydeden Çandır, yurtiçi üretici enflasyonu Yİ-ÜFE’nin aylık yüzde 0.84, yıllık yüzde 27.23 ilan edildiğini belirtti. Çandır, “Üretici düzeyindeki gıda kalemi ise aylık yüzde 0.20 ve yıllık ise yüzde 27.44 artmıştı. Bu durum, Kasım ayında tarıma dayalı imalat sanayiindeki enflasyonun, tarımdan daha düşük seyrettiğini göstermektedir” dedi.
Kasım ayında üretici kesimdeki bu enflasyonlara karşılık tüketici enflasyonu TÜFE’nin aylık yüzde 0.87, yıllık yüzde 31.07 arttığını belirten Ali Çandır, “Son 20 yıllık Kasım ayı ortalamalarının aylıkta yüzde 1.25 ve yıllıkta ise yüzde 18.54 olduğu hatırlanırsa manşet enflasyonun hala ne kadar yüksek seyrettiği daha iyi anlaşılır. Ayrıca Kasım ayında ilk kez aylık TÜFE, ortalama TÜFE’nin altında ilan edilmiştir” değerlendirmesinde bulundu.
Tüketici taraftaki gıda enflasyonunun Kasım ayında aylık yüzde 0.69 azalırken, yıllık yüzde 27.44 arttığına dikkat çeken Çandır, “İşlenmemiş gıda enflasyonu ise Kasım’da aylık yüzde -3.33 ve yıllık yüzde 19.42 düzeyinde ilan edilmişti. Yaş meyve sebze enflasyonu ise aylık yüzde -6.09 ve yıllık yüzde 8.03 artış olarak ilan edilmişti. Bu rakamlar, ilk kez karşılaşılan rakamlar olarak veri setine girmiştir. Tüketici taraftaki bu rakamlar, üreticilerin maruz kaldığı yıllık enflasyonun altında bir enflasyona tüketicilerin maruz kaldığını göstermektedir. Böyle bir durum esasen sürdürülebilir değildir” dedi.
