Avrupa Birliği (AB), mikroplastiklerin çevreye yayılmasını engellemek amacıyla yeni yasaklar ve düzenlemeler getiriyor. Bu mikroplastikler, okyanuslardan dağ zirvelerine, gıda ürünlerinden içme sularına, kozmetik ürünlerden tarım ilaçlarına ve hatta kan dolaşımımıza kadar hemen hemen her yerde bulunuyorlar. Birleşmiş Milletler'e göre, mikroplastik parçacıkların sayısı, galaksimizdeki yıldızların sayısından daha fazla olabilir.
Mikroplastikler, hava, su ve toprak yoluyla yayılabiliyor ve doğaya karıştıktan sonra uzun yıllar boyunca temizlenemiyorlar. Bu, hayvanlar ve bitkiler için tehlike oluşturabilir ve besin zinciri içine girebilir. Ancak, bu mikroplastiklerin insan sağlığı üzerindeki etkileri hakkında tam bilimsel bir anlayış henüz geliştirilmemiştir. Şu an itibariyle AB'de, yıllık olarak yaklaşık 42 bin ton mikroplastik içeren çeşitli ürünler kullanılmaktadır, bu ürünler gıda maddelerinden temizlik ürünlerine kadar uzanmaktadır. AB Komisyonu Sözcüsü Johanna Bernsel, "İşte bu yüzden mikroplastiklerin doğaya yayılmasını engellemek son derece önemlidir" diyor. AB Komisyonu, zararlı kimyasallara karşı REACH düzenlemeleri çerçevesinde yeni önlemler kabul ediyor. Bu kapsamda, AB ülkelerinde mikroplastiklerin ve kasıtlı olarak eklenen mikroplastik içeren ürünlerin satışı kademeli olarak yasaklanmaktadır.
Mikroplastik Hangi ürünlerde bulunuyor?
Bu yasak, "organik, çözünmeyen ve bozunmayan, beş milimetreden küçük sentetik polimer parçacıkları" olarak tanımlanan mikroplastikleri içermektedir. Bu tür parçacıklar makyaj malzemeleri, kozmetik ürünler, deterjanlar, simler, böcek ilaçları, gübreler, oyuncaklar, ilaçlar ve spor sahalarının yüzeylerinde kullanılan granüller dahil birçok üründe bulunur. Bu mikroplastik parçacıklar, bakım ürünlerinde aşındırıcı olarak kullanılır veya sıvıların kıvamını etkileyen bağlayıcı maddeler olarak görev yaparlar. Mikroplastik içeren, ancak bunları çevreye salmayan yapı malzemeleri ve endüstriyel ekipmanlar için kullanılan ürünler bu yasak kapsamında değildir. Ancak üreticiler, tahmini mikroplastik emisyonlarını yıllık olarak bildirmek ve tüketicilere bu ürünleri nasıl kullanacakları ve bertaraf edecekleri konusunda talimat vermekle yükümlüdürler.
Yürürlülük tarihi
Yasağın yürürlüğe girmesi için belirlenen tarihler ürünlere bağlı olarak değişmektedir. Mikroplastik boncuklar, simler ve bazı kozmetik ürünler gibi ürünler için satış yasağı, 2023 Ekim ortasında yürürlüğe girmiştir. Diğer ürünler için ise geçiş dönemi, üretim karmaşıklığına ve alternatiflerin hazır olup olmadığına bağlı olarak dört ila on iki yıl arasında değişmektedir. Mikroplastiklerin çevreye salınmasını engellemek ve sürdürülebilir alternatifleri bulmak, politikacılar, endüstri ve araştırma kurumlarının işbirliği yapması gereken bir zorunluluktur. Bu yeni yasakların sürdürülebilirlik ve inovasyon için bir fırsat sunacağına inanılmaktadır.
Türkiye'deki balıkların yarısında mikroplastik var
Türkiye'deki balıkların yarısının mikroplastik içerdiği endişe verici bir durumu işaret ediyor. Bu, mikroplastiklerin çevremize ve ekosistemlere nasıl yayıldığının bir örneğidir. Mikroplastiklerin çevreye yayılması, doğanın ve biyolojik çeşitliliğin zarar görmesine neden olabilir. AB Komisyonu Sözcüsü Johanna Bernsel, sürdürülebilir alternatiflerin bulunması için politikacılar, endüstri ve araştırma kurumları arasında işbirliği yapmanın önemini vurguluyor. Mikroplastik yasaklarının bu konuda teşvik sağlayacağına inanıyor ve kimya endüstrisinin sürdürülebilirlik ve alternatif ürünler üzerine odaklanması gerektiğini belirtiyor. Avrupa'nın bu alanda lider olması, rekabet gücünü korumak için önemlidir.
Sıfır kirlilik
Yeni düzenlemeler, AB'nin "Sıfır Kirlilik" eylem planı kapsamında mikroplastik atıklarda yüzde 30'luk bir azalma hedefine ulaşma yolunda ilk bir adımı temsil ediyor. Bu, yaklaşık yarım milyon ton mikroplastiğin çevreye salınmasını önlemeye yardımcı olabilir, ancak uzmanlar daha fazla çaba gerektiğini düşünüyorlar. Özellikle kozmetik ürünlerdeki mikroplastiklerin toplam plastik kirliliğine ne kadar katkıda bulunduğunu anlamak önemlidir. AB ileride, lastik aşınmaları gibi kasıtsız kaynaklardan gelen mikroplastikleri yasaklamak gibi daha fazla önlem alabilir. AB'deki yeni mikroplastik düzenlemeleri, diğer bölgeler için bir ilham kaynağı olabilir. Dünya genelinde plastik kirliliği ile mücadele etmek için benzer düzenlemelerin hayata geçirilmesine yardımcı olabilir ve doğal çevrenin korunmasına katkı sağlayabilir.
