Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’ne (TMMOB) bağlı İMO, hazırladıkları yeni bir yapı denetim düzeni hakkında, odanın İstanbul Şubesi'nde basın toplantısı düzenledi. Toplantıya İMO 2. Başkanı Nusret Suna, İstanbul Şube Başkanı Füsun Sümer ve Şube Yönetim Kurulu'nun Sekreter Üyesi Evren Korkmazer ile Şube Yönetim Kurulu Üyesi Özer Or katıldı. İMO yönetimi adına ortak açıklamayı yapan Nusret Suna, Türkiye’de her yıl ortalama 100 bin yeni yapı üretildiğine dikkat çekti. Suna, hazırladıkları önerilerle amaçlananın, riskli yapı stokuna her yıl yeni risklerin eklenmesini önlemek ve riskli yapıların dönüştürülmesi veya güçlendirilmesi süreçlerinin sağlıklı bir şekilde yapılabilmesinin altyapısını oluşturmak olduğunu belirtti. Suna, şunları söyledi:
“SİSTEM, BÜNYESİNDEKİ HER AKTÖR İÇİN FARKLI SORUNLAR BARINDIRMAKTADIR: 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunu ile kurgulanan sistemde, denetim hizmetinin kamusal niteliği yok sayılmış ve denetim hizmeti ticarileştirilmiştir. Oysa yapı denetim hizmeti piyasa dengelerine ve serbest piyasanın rekabetçi koşullarına terk edilemez. Mevcut sistemin asli unsurları olan yapı denetim kuruluşları, doğası gereği kâr amaçlıdır. Devlet, bu kuruluşlar üzerinde etkin bir denetim mekanizması da kuramamıştır. Dolayısıyla yasa kapsamında inşa edilen yeni yapıların, istenilen düzeyde güvenli, sağlıklı ve kaliteli olması sağlanamamıştır. Yapı denetim sistemi içinde, kurucu ortakları da dâhil olmak üzere proje, uygulama ve malzeme denetimiyle görevlendirilen ya da şantiye şefi olarak çalışan çok sayıda mühendis ve mimar yer almaktadır. Sistem, bünyesindeki her bir aktör için farklı sorunlar barındırmaktadır.
YAPI DENETİM KURULUŞLARI, NİTELİKLİ İŞGÜCÜNDEN KAÇINMAKTADIR: Yapı denetim kuruluşlarının ortakları, verilen hizmet için alınan bedellerin azlığından şikâyet etmekte, denetim hizmetlerinde yaşanan kalite sorununu devlet tarafından belirlenen bu bedelin yetersiz kalışına bağlamaktadır. Bu yakınmalarda haklılık payı vardır elbette. Zira devlet, 595 sayılı KHK ile oluşturulan yapı denetim sisteminde yüzde 4-8 oranında belirlediği hizmet bedelini müteahhitlerin baskıları ile önce yüzde 3’e sonra da yüzde 1,5’e düşürmüştür. Hizmet bedelleri üzerinde bu kadar oynanması ve giderek azaltılması bile yapı denetim sisteminin nitelikli yapı üretimini sağlama hedefinden ne kadar uzak olduğunun, hukuki deyimle şekli zorunluluktan dolayı oluşturulduğunun açık bir göstergesidir. Öte yandan, yapı denetim kuruluşları, düşürülen ücretlerine karşılık en büyük maliyet unsuru olarak gördükleri mühendis ve mimarların ücret ve giderlerini kısmaya çalışmakta, nitelikli işgücünden kaçınmakta ve hatta hizmet almadan teknik elemanların imzalarını kullanma yoluna gitmektedirler.
İNŞAAT MÜHENDİSLERİ, DÜŞÜK ÜCRETLERLE ÇALIŞTIRILMAKTADIR: Sistemde denetçi, kontrol elemanı ve şantiye şefi olarak yer alan mühendis ve mimarlar ise ekonomik sorunların yanı sıra ücretli çalışmanın getirdiği sorunlarla da boğuşmaktadır. Mesleğinin gereğini yapmaya çalışan meslektaşlarımız, üstlendikleri sorumluluğa göre son derece düşük ücretlerle çalıştırılmakta, üstelik bu ücretleri bile zamanında alamamakta, her an işsiz kalabileceği endişesi taşımakta, bir yandan yapı üretim sürecinde görev alan eğitimsiz ve vasıfsız usta, kalfa ve işçi gibi meslek mensupları ile uğraşırken diğer yandan yapı sahibi veya yüklenici tarafından proje dışı imalatları görmezden gelmeye zorlanmaktadır. İşveren vekili sıfatı nedeniyle iş kazaları da dahil olmak üzere yapı işyerlerinde oluşabilecek her türlü sorunun doğrudan muhatabı olan şantiye şefleri ise tam zamanlı olarak çalışmaları gerekirken sistemde aynı zamanda birden fazla işyerinde şantiye şefliği yapmalarına olanak tanınması nedeniyle üstlendikleri tüm bu sorumlulukların gereklerini yerine getirmekten uzaktır. Şantiye şefliği hizmetleri de büyük oranda kâğıt üzerinde kalan formaliteye dönüşmüş durumdadır.
SİSTEM, KAOSUN TEK SUÇLUSU OLARAK MÜHENDİS VE MİMARLARI GÖRMEKTEDİR: Sistemin sağlıksız kurgusu ve suistimaller nedeniyle görevini layıkıyla yapamayan birçok mühendis ve mimar, cezai ve hukuki pek çok yaptırımla karşılaşmaktadır. Sistem, yarattığı kaosun tek suçlusu olarak mühendis ve mimarları görmekte ve hedef tahtasına oturtmaktadır. Zira yasanın uygulama sürecinde karşılaşılan güçlükler giderilmediği gibi yapılan değişiklikler sadece yapı denetim firmaları lehine olmuş, sayıları 10 binleri bulan mühendis ve mimar çalışanlar için koşullarını iyileştirici en ufak bir düzenleme yapılmamıştır. Ayrıca, teknik kadroların nitelikleri ve yeterlilikleri sorgulanmaksızın yapı denetim sisteminde görev üstlenebilmeleri bir başka sorundur. Denetim hizmetlerini yapanlar, yapılan işin önemi gereği bilgi, deneyim ve uzmanlık sahibi olmak durumundadır ancak sistem bu tür elemanların görev yapabilmesine olanak sağlamamaktadır. Sistemin böyle yürüdüğü bir ortamda sağlıklı bir inşa sürecinin oluşması elbette ki mümkün olamamakta, toplumun can ve mal güvenliği tehlikeye atılmaktadır. Denetim hizmetlerinin serbest piyasa koşullarına terk edilmesi topluma büyük bedeller ödetmektedir.”
“MÜHENDİSLİK VE MİMARLIK KANUNU DEĞİŞTİRİLMELİDİR”
Mevcut Yapı Denetim Yasası'nın öngördüğü, ticari yanı ağır basan yapı denetim şirketi modeli yerine; uzmanlık ve yapılan işin önemini ve sorumluluğunu bilen yapı denetçilerinin etkinliğine dayalı, meslek odalarının sürece etkin katılımını sağlayacak yeni bir denetim süreci modeli hayata geçirilmesi gerektiğini vurgulayan Suna, böyle bir model için önerilerini şöyle sıraladı:
“- Mühendislik hizmetlerinde özellikle yapı alanlarında hizmet veren teknik kadroların bilinçli ve bilgili olmaları kamu çıkarları açısından son derece büyük bir önem taşımaktadır. Halkın can ve mal güvenliğinin korunması, ulusal kaynakların doğru kullanılması, bilgi ve bilinç düzeyinin artmasıyla doğru orantılıdır. Yükseköğretim kurumlarında verilen mühendislik eğitimi seviyesi ne olursa olsun temel eğitim niteliğindedir. Ayrıca bir mühendislik dalının pek çok alt dalları bulunmaktadır. Bir mühendisin sadece 4 yıllık bir eğitim ile unvanını taşıdığı meslekte ve alt dallarının tamamında uzmanlaşması ya da yetkinleşmesi fiilen mümkün değilken taşıdığı unvan nedeniyle tüm alanlarda yetkilendirilmiş olması bir çelişkidir. Bu çelişkiden faydalanan ise mühendisin bilgisinden ziyade imzasına ihtiyaç duyan çıkar çevreleridir. Dolayısıyla 1938 yılından bugüne değiştirilmemiş olan 3458 sayılı Mühendislik ve Mimarlık Kanunu değiştirilmeli, meslek odalarının kendi meslektaşlarını yetkinliklerine göre belgelendirme ve yetkilendirme hakkı getirilmelidir.
“ETÜT VE PROJE DENETİM BİRİMLERİ OLUŞTURULMALIDIR”
- Yapı denetim sisteminde proje denetimi ve uygulama denetimi birbirinden ayrılmalı, kamu bünyesinde ülke genelinde ihtiyaç duyulan yer ve miktarda idari özerkliğe ve güvenceye sahip ‘Etüt ve Proje Denetim Birimleri’ oluşturulmalıdır. Bu birimler denetledikleri projelerin ölçek ve özelliklerine göre sınıflandırılmalı ve yetkilendirilmelidir. Bu birimlerde ilgili tüm meslek disiplinlerinin yeterli düzeyde istihdamı sağlanmalı, görev yapacak sorumlu denetçi İnşaat Mühendisleri Meslek Odası tarafından belirlenmiş yetkin mühendisler olmalı, çalışan tüm mühendis ve mimarlar, ilgili meslek kuruluşları tarafından sertifikalandırılmalı, yaptıkları görev ve aldıkları sorumlulukların karşılığı oranında ücretlendirilmelidir.
“YAPI DENETİM KURULUŞLARI, DOĞRUDAN KAMU TARAFINDAN GÖREVLENDİRİLMİŞ BİRİMLER OLARAK ÇALIŞMALIDIR”
- Yapı denetim kuruluşları, doğrudan kamu tarafından görevlendirilmiş birimler olarak çalışmalıdır. Yapı Denetim Kuruluşları ile müteahhit ve/veya yapı sahibi arasında herhangi bir mali ve idari bağlantı olmamalı Yapı Denetim ücretleri doğrudan kamu tarafından ödenmeli ve bu kuruluşlar doğrudan kamuya karşı sorumlu olmalıdır.
- Yapı denetim kuruluşları için sorumluluk sigortası zorunluluğu getirilmelidir.
- Hazır beton üreticileri de sisteme entegre edilip yükümlülükleri ve uygulanacak yaptırımlar tanımlanmalı ve takibi yapılmalıdır.
- Yapı denetim kuruluşlarının ortaklarının içerisinde meslek odası tarafından belgelendirilmiş en az bir tane yetkin inşaat mühendisi bulunmalı ve onun sorumluluğunda diğer denetçiler ve kontrol elemanları çalışmalıdır.
- Yapı denetim kuruluşunda görev yapacak mühendis ve mimarlar, sorumluluklarına göre meslek kuruluşlarınca belgelendirilmeli, takibi yapılmalıdır.
“YAPI DENETİM KURULUŞLARINDA ÇALIŞAN TÜM GÖREVLİLER, KAMU GÖREVLİSİ STATÜSÜNDE OLMALIDIR”
- Yapı denetim kuruluşlarında çalışan tüm görevliler, kamu görevlisi statüsünde olmalı; ücretleri, iş güvenceleri ve özlük hakları teminat altına alınmalı, ücretleri TMMOB tarafından belirlenen asgari ücretin altında olmamak kaydıyla görev, yetki ve sorumluluklarına göre kademeli olarak belirlenmelidir.
- Gerek etüt ve proje denetim birimlerinde gerekse yapı denetim kuruluşlarında görev yapan mühendis ve mimarlar için mesleki sorumluluk sigortası getirilmelidir.
- Yapı denetim kuruluşlarının oluşmasından, görevlendirilmesinden ve takibinden sorumlu olan tüm kurullarda TMMOB’a bağlı ilgili odaların temsilcileri yer almalıdır.
“NİTELİKLİ PROJE HİZMETLERİNİN VERİLEBİLMESİ İÇİN MESLEK ODALARININ ÖNÜNDEKİ ENGELLER KALDIRILMALIDIR”
- Nitelikli proje hizmetlerinin verilebilmesi için meslek odalarının önündeki engeller kaldırılmalı, proje hizmeti veren mühendis ve mimarlar için odaların yetkilendirme ve denetleme hakkı olmalı, proje hizmet koşulları ve ücretleri odalar tarafından belirlenmelidir.
- Müteahhitlik iş, işleyiş ve ilişkilerini belirleyen özel bir kanun çıkarılmalı ve sorumlulukları belirlenmelidir. Kamu müteahhitleri gibi yeterlilik kriterleri getirilmeli, teknik kadro, finans, donanım ve iş bitirme kriterleri koyularak titizlikle uygulanmalıdır.
- Yapı alanı bin 500 metrekareyi geçen her yapım işinde tam zamanlı olarak bir şantiye şefi bulundurulması zorunlu hâle getirilmelidir.
- Şantiye şeflerinin işveren (müteahhit) ile yapacağı hizmet sözleşmeleri ilgili meslek odası tarafından belirlenen tip sözleşmeler çerçevesinde olmalı, şantiye şeflerinin alacakları ücretler, TMMOB’un belirlemiş olduğu ücretlerin altında olmamalıdır.
“TÜM YAPILAR, PERİYODİK OLARAK DENETLENMELİDİR”
- Şantiye şeflerinin belgelendirilmesi ve bu belgelendirmeye esas eğitimleri ilgili meslek odası tarafından yapılmalıdır.
- Sistemde görev alan tüm mühendis ve mimarların sicilleri kayıtlı oldukları meslek odaları tarafından tutulmalıdır.
- Tüm yapılar, yapım ve kullanım özelliklerini koruyup korumadığının tespiti amacıyla ve ilgili kamu kurumlarının sorumluluğu altında, imara aykırılık, yapısal elemanlardaki değişiklik ve hasar- deformasyon oluşup oluşmadığı bakımından periyodik olarak denetlenmelidir.” (ANKA)
