“Harikzedegân Kat Evleri”… Nereden, Nereye? (3)*

  • Ziya Nur Sezen

    Ziya Nur Sezen Yazı Arşivi
    21 Ağustos 2021 /   871 Okunma

    “Harikzedegân Kat Evleri”… Nereden, Nereye? (3)*

     Bu bina grubunun inşa edildiği dönemde, yani 1920’li yılların başlarında, bazı kaynaklar Azerbaycan zenginlerinden, Hacı Zeynel Abidin Tağıyev’in, Harikzedegân Apartmanlarını kendi parasıyla yaptırdığına dair yanlış bir “inanış” yayılmıştır.


     

    Rumî takvimle 14 Eylül 1918’de İstanbul’da bulunan Azerbaycan heyetinin, yangın mağdurları için 1.000 Osmanlı Lirası bağış yaptığı belgelerde görülmekteyse de, bu paranın ne kadarının Tağıyev’in bağışı olduğu hiçbir kayıtta görülmemektedir. Ayrıca belgeler ve kayıtlar üzerinde yapılan detaylı araştırmalarda da, binaların tamamını Tağıyev’in yaptırdığına dair iddiaları kanıtlayacak hiçbir belge veya kayıda rastlanmamıştır.


     

    Arsayı dört dilime bölen birbirine dik iki hat yolları temsil etmekte olup, bunların çevresinde  dört blokta, 14 dükkan ile 122 daire inşa edilecekti. 7 Haziran 1925 tarihli Bakanlar Kurulu kararnamesinde ise, 12 dükkan ile 123 dairenin inşa edilmiş olduğu kayıtlıdır.


     

    O dönemki adıyla Koska Tramvay Caddesi’ne (Bugünün Ordu Caddesi) bakan bloklarda, bodrum, zemin katı, üstünde üç kat ve çatı katı ile, zemin katta cadde cephelerinde dükkanlar mevcut olacaktı. Arka blokların zemin katında dükkan olmadığından binalar dört kat düşünülmüştü. Binaların şartnamesi ve planları Mühendis Mecmuası’nın 1922’deki 12. ve 13. sayısında  yayımlanmıştır. Yapılacak inşaat, apartman kelimesi kullanılmadan “Kat Evleri” olarak belirtilir. 24 maddelik  şartnameye göre bodrum katında kömürlükler, kalorifer kazanı, çatı katına da çamaşır asma bölümleri yapılacaktı. Şartnamede, binaların girişleri, merdivenleri ve ortak alanlarıyla dairelerin inşaat özellikleri ayrı ayrı tarif edilmiştir. Apartmanların o zaman için en orijinal tarafı, şartnamenin 6. ve 7. maddelerinde yer alan, bina iskeleti ve aksamında kullanılması şart koşulan demirli betondur.


     

    Betonarme özellikleri ve iç aksamıyla Harikzedegân Apartmanları, ülkemizin ilk betonarme apartmanı olmaktadır. Doğramasından badanasına, banyosundan mutfağına kadar tüm donanımı şartnamede en ince ayrıntısına kadar belirtilmiş; hatta zamanının çok ilerisinde bir yenilikle, her kattaki evin süprüntüsünü bodrum katındaki saç sandıklara gönderecek çöp boruları dahi unutulmamıştır. Kaliteli bir işçiliğin şart koşulduğu inşaatın zemin hafriyatı kısa süre içinde bitirilip temel atma törenine sıra gelir.


     

    7 Ekim 1920’de Harikzedegân Apartmanları’nın temeli törenle atılır. Ertesi günkü gazetelerin ayrıntılı olarak verdiği haberi, Sedat Simavi’nin çıkardığı Dersaadet gazetesi ilk sayfasında manşetten okuyucularıyla paylaşır. Harik Komisyonu İkinci Başkanı eski Sadrazam, Meclis-i Ayan Reisi Tevfik Paşa’nın fotoğrafıyla sunulan haberde, törene katılan üst düzey devlet erkânının adları sırayla yer almaktadır. Harik Komisyonu’nun bütün üyeleriyle birlikte Dâhiliye Nazırı Reşid Mümtaz Paşa, Şehremini Salim Paşa, Başmabeyinci Yaver Paşa, Sertabib-i Şehriyari Reşad Paşa, İtibar-ı Milli Bankası kontrolörü Charles Holms, Ticaret Odası Reisi Mustafa Bey, tüccardan ve komisyon üyesi Manizade Hacı Hüseyin’in adları ilk planda göze çarpar. Tevfik Paşa gümüş tepsi içinde getirilen bir mala ile temel taşına harç sürer ve sonrasında, gümüş bir çekiçle taşa üç kez vurur.


     

    Binanın inşaatı dolayısıyla Hattat Kamil (Akdik) Efendi tarafından yazılan, Sultan Vahideddin’in övüldüğü bir belge davetliler tarafından imzalanır. Bu belge atlas keseye konulup, altın, gümüş, nikel sikkeler ile birlikte demir ve platinden mamul bir boru içinde temele bırakılır. Bundan sonra kurbanlar kesilip, Kuran okunur ve tören dualarla sonlanır. Bu dualarda yangın mağduru 12.495 ailenin iskânı ile, saltanat ve hilafet merkezi olan İstanbul’un harabelikten kurtarılıp, bayındır hale getirilmesi dilekleri yer alır. Bu metin ertesi gün bütün gazetelerde aynen yayımlanır.

     

    Türkiye’nin ilk betonarme yapı grubu 1922’de bitirilir. İstanbul’un işgal yıllarında tamamlanan inşaata ilk önce yangın mağdurları kabul edilir ama ilginçtir pek rağbet olmaz. Boş kalan bazı daireler yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin memurları için ikametgâh olarak tahsis edilir. Bir süre Harik Komisyonu tarafından idare edilen apartmanın yönetimi, çıkan sorunlar nedeniyle 7 Haziran 1925 tarihli Bakanlar Kurulu kararnamesiyle İstanbul Şehremaneti’ne devredilir.

     


    Binalar belediyenin elinde de fazla kalmaz ve Cumhuriyetin ilk yıllarında kurulan ve çok önem verilen Türk Hava Kurumu’na (THK) tahsis edilerek Harikzedegân ismi yerine Tayyare Apartmanları olarak anılmaya başlar.


     

    Harikzedegân Apartmanlarının doğrudan yangın mağdurlarının ihtiyacını gidermek amacıyla yapıldığı iddia edilemez. Daha ziyade İstanbul’un, yangınlarla perişan olmuş bir bölgesini mamur hale getirmek, şehri modern bir yapı ile tanıştırmak maksadına yönelik bir projedir.


     

    *Bu yazı dizisi bir araştırma ürünüdür. Yararlanılan kaynaklar son yazıda belirtilecektir.


     

    Devamı Yarın…

     

     


Yorum Yap